የእለት ዜና

ሴቶችና ምርጫ በኢትየጵያ

ኢምፓቲ ፎር ላይፍ ኢነተግሬትድ ዴቨሎፕመነት አሶሴሽን(ኤሊዳ) የተቀናጀ የልማት ሥራን በመሥራት ሴቶችን፣ ልጃገረዶችን፣ ወጣቶችን እና ህጻናትን በትምህርት፣ በጤና እና በኢኮኖሚ በመደገፍ እንድሁም በዴሞክራሲ ባህል ግንባታ እና ዘላቂ ሰላም ላይ የሚሠራ እና ማኅበራዊ ኀላፊነታቸውን የሚወጡ ፣ ምርታማ እና አርቆ አሳቢ ዜጎችን ለማፍራት በማለም 2008 (እ.ኤ.አ)ሴቶች የተመሠረተ አገር በቀል የሲቪክ ማኅበረሰብ ድርጅት ነው፡፡

በዚህ ገፅ ላይ የተካተቱ የተለያዩ አካላት ሐሳቦች የኤሊዳንም ሆነ የድጋፍ ሰጪ ድርጂቱን አቋም ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡

በኢትዮጵያ ፖለቲካ የሴቶች ተሳትፎ ርዕስ ሆኖ ሲነሳ እንደ ‹ወርቃማ ዘመን› የሚጠቀሰው ወደኋላ መቶ ዓመታትን ተመልሶ የምናገኘው እቴጌ ጣይቱ አልያም የንግሥተ ነገሥት ዘውዲቱ ታሪክ ነው። የእነዛን ብርቱ ሴቶች አረአያነት የተከተለ የሴቶች የፖለቲካ ተሳትፎ ግን ከዛ በኋላ እምብዛም ሲነሳ አንሰማም።

እንዲውም የመንግስት አስተዳደር ምስረታ ወጥነት ማጣቱና፣ ተከትሎም ፖለቲካን አስፈሪ አውድ አድርጎ መግለጽ ያመጣው ችግር፣ እንደማንኛውም የማህበረሰብ አካል ሴቶችንም ለፖለቲካ ቁጥብና እንግዳ እንዲሆኑ ያደረገ ይመስላል።
መለስ ብለን በኢትዮጵያ ምርጫ የተካሄደባቸውን ጊዜያትና የኢትዮጵያ ሴቶችን እናንሳ። እንደሚታወቀው ኢትዮጵያ ሦስት ሺሕ እንደሆነ በሚታመነው ታሪኳ በርካታ የአስተዳደር ሥርዓቶችን እና እጅግ በርካታ መሪዎችን አስተናግዳለች። መለኮታዊ ፈቃድ ተሰጥቶናል ብለው ከሚያምኑ ነገሥታት እስከ ወታደራዊ፣ በውጊያ ሥልጣንን ከሚናጠቁት አንስቶ ታግለው ሥልጣን እስከያዙት ድረስ፣ በአገር አስተዳደርና መንግሥት ምሥረታ ዙሪያ የተጻፈው የኢትዮጵያ ታሪክ በርካታ ነው።
ምርጫ ግን ሩቅ የሚባል ዘመንን ያስቆጠረ አይደለም፣ ሃምሳ ዓመት እንኳ በቅጡ አልሞላውም። ዴሞክራሲ የሚለው ጽንሰ ሐሳብ ሳይቀጠልበት በፊትም በቀዳማዊ አጼ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት ጀምሮ ምርጫ በኢትዮጵያ ተካሂዷል። ይህም የመጀመሪያው ሕገመንግሥት በ1923 በንጉሠ ነገሥቱ እንዲወጣ መደረጉን ተከትሎ ነው።

በሕገመንግሥቱ መሠረት ሕዝቡንና መንግሥትን የሚያገናኝ እንዲሁም የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ከሕዝብ ተወካዮች ጋር የሚመክርበት ኹለት ክፍል ያለው የአማካሪዎች ምክር ቤት እንዲኖር ተባለ። በዚህም የተነሳ የአማካሪዎች ምክር ቤት እንዲሁም ፓርላማ ተቋቋመና ምርጫ አጀንዳ ሆነ። አልዘገዩም፣ የሕዝብ እንደራሴዎች በሕዝብ እንዲመረጡ፣ ምርጫው ግን በቀጥታ በሕዝብ ሳይሆን በተወካይ እንዲሆን ተባለ።

በ1949 የመጀመሪያው የሕዝብ እንደራሴዎች ምርጫ በኢትዮጵያ ተካሄደ። ይህም ምርጫ እስከ 1965 ድረስ አምስት ጊዜ ያህል የተካሄደ ነው። የምርጫ ማስፈጸሚያ አዋጅም ተዘጋጀ። በጊዜው የመምረጥ መብት ያላቸው እድሜያቸው ከ21 በላይ የሆኑ ሁሉ ናቸው። ሴቶችም ተሳትፈዋል። በአንጻሩ እድሜያቸው ከ21 በታች የሆኑትን ጨምሮ እስረኞች፣ በሕግ የሲቪል መብቶችን ያጡ ግለሰቦች፣ የአእምሮ ጤንነት መታወክ ያለባቸው በመራጭነት አይሳተፉም።

በተጓዳኝ ተመራጭ ለመሆን ከ25 ዓመት በላይ መሆን፣ ግምቱ ኹለት ሺሕ ብር የሚጠጋ የማይንቀሳቀስ እንዲሁም አንድ ሺሕ ብር የሚገመት የሚንቀሳቀስ ንብረት ያላቸው፣ የአካባቢውን ሕዝብ ባህል ጠንቅቀው የሚያውቁ፣ ማንበብና መጻፍ የሚችሉ፣ በምርጫ ወቅት 250 እንዲሁም ቀጥሎ 500 ብር ማስያዝ የሚችሉ ናቸው።
የማስፈጸሚያ አዋጁ በጾታ ላይ የተመሰረተ ምንም አይነት ልዩነት አላስቀመጠም።

ይህም ኢትዮጵያን የሴቶች የመምረጥና የመመረጥ መብትን ምርጫ ማድረግ ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ በህግ ያረጋገጠች ሀገር ያደርጋታል። ብንጽጽር ለምሳሌ የፕሬዝዳነታዊ ምርጫን በ1778 አ.ም የጀመረችው አሜሪካ የሴቶችን የመምረጥ መብት በህግ ያጸደቀችው በ1920፣ ከ142 አመታ በኋላ ነበር። ይህም የአሜሪካ ሴቶች መብታቸውን ለማረጋገጥ ከመቶ አመት በላይ የፈጀ ትግል እንዲያደርጉ አስገድዷቸዋል። ታሪክ እንደሚያስረዳው፣ የሴቶችን የመምረጥና የመመረጥ መብት ለመጀመሪያ ጊዜ በተግባር ያስከበረችው ኒውዚላንድ ናት፤ በአውሮፓውያን የዘመን አቆጣጠር በ1893 ነው። የመጨረሻዋ ደግሞ ሳውዲ አረብያ፣ ከአምስት ዓመት በፊት በ2015/16።

በ1949 በኢትዮጵያ በተካሄደው የመጀመሪያው ምርጫ ከ3 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ለመምረጥ ተመዝግበው ከኹለት ነጥብ አምስት ሚሊዮን በላይ የሆኑት መርጠዋል። በዚህ ምርጫ ታድያ የሴቶች ተሳትፎም ጀምሮ ነበር። ሥማቸው በተደጋጋሚ ሲጠራ የምንሰማቸው ስንዱ ገብሩ የመጀመሪያዋ የምክር ቤት አባል በመሆን የተመረጡት በዚሁ ምርጫ ነው።

መዛግብት እንደሚያስረዱን በስንዱ ገብሩ መመረጥ ምክንያት ለዚህ ሥራ የተነሳሱና በምርጫ የመሳተፍ ፍላጎት ያደረባቸው ሴቶች ጥቂት አልነበሩም። እንደውም በ1957 ምርጫ በተመራጭነት የተሳተፉ አምሳለወርቅ አስፋው የተባሉ ሴት ተከታዩን ተናግረዋል፤ ‹‹በአለፈዉ ጊዜ ሴቶች የምክር ቤቱ አባል በመሆን ከምርጫ ውድድር ገብተዉ በወገናቸው ድጋፍ ተመርጠዉ ከሥራዉ ላይ ከወንዶች ጋር ተሰልፈዉ ታይተዋል። እኔም በበኩሌ ችሎታዬ ይፈቅድልኛል በማለት በምርጫ ዉድድር ገብቻለሁ።›› ብለዋል።

ከስንዱ ገብሩ በኋላ በ1961 የሺእመቤት ወንድማገኘሁ በሸዋ ጠቅላይ ግዛት በደብረ ብርሃን የምርጫ ወረዳ፣ በ1965 አልማዝ አጥናፍሰገድ በዛው በሸዋ ጠቅላይ ግዛት ማማ ምድር በሚባል ምርጫ ወረዳ እንዲሁም መንበረወርቅ አድማሱ በወሎ ጠቅላይ ግዛት ላስታ የምርጫ ወረዳ ላይ መመረጣቸው ከሚታወስ ሴቶች መካከል ጥቂቶቹ ናቸው።

በድምሩ በ1965 ምርጫ አምስት ሴቶች አልፈው ነበር። ከዛም ባለፈ ደግሞ ሴቶቹ እንደሚጠበቀው የአዲስ አበባ ነዋሪ የሆኑ ብቻ ወይም የተማሩ ብቻ አይደሉም። በወቅቱ በሁሉም ጠቅላይ ግዛቶች የሚገኙ ነበሩ።
ከብሔራዊ ቤተመዛግብትና ቤተመጻሕፍት ኤጀንሲ ያገኘነው መረጃ እንደሚያሳየው፣ በዘመኑ በተካዱ ምርጫዎች በጾታ ምክንያት ሴቶች ከመመረጥም ሆነ ከመምረጥ አልተገደቡም ነበር። እንደሚያውም በተመራጭነት ከወንዶች የተሻለ ድምጽ እንደሚያገኙ ተጠቅሷል።

ይህ በንጉሡ ዘመን ይደረግ የነበረው ምርጫ በደርግ ዘመነ መንግሥት አልቀጠለም። ይልቁንም ከ1989 አንድ ብሎ ጀምሮ እነሆ የ2013 ዘመን 6ኛው አገራዊ ምርጫ ላይ ደርሰናል። ባለፉት ስድሰት ምርጫዎች የሴቶች ተሳትፎ በርካታ ለውጦች አሳይቷል። የሴቶች በመራጭነትም ሆነ በተመራጭነት በቁጥርም፣ በአቅምም እየጨመሩ መምታጣቸው የሚታይ እውነታ ነው።


ቅጽ 3 ቁጥር 138 ሠኔ 19 2013

Comments: 0

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

This site is protected by wp-copyrightpro.com