‹‹አእምሮን በተገደበ ነፃነት ውስጥ ማንቀሳቀስ ትርፉ ባርነት ነው››

Views: 274

‹‹ጉንጉን›› እንዲሁም ‹‹የወዲያነሽ›› በተሰኙ መጻሕፍቱ ይታወቃል፤ ኃይለመለኮት መዋዕል። እርሱ ዋናው ሥራዬ መምህርነት ነው፤ ደስታና ክብር የሚሰማኝ በመምህርነቴ ስጠራ ነው ቢልም፤ እነዚህ መጻሕፈቱ ዘመን ተሸጋሪ ደራሲ አሰኝተውታል። ሰሜን ሸዋ ማጀቴ ከተማ 1943 ነው ትውልዱ። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን ወሎ ኮምቦልቻ የተማረ ሲሆን፣ ከ5ኛ ክፍል እስከ 8ኛ አስመራ አክሪያ መካከለኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተከታትሏል። ኹለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ ልዑል መኮንን ትምህርት ቤት ተምሯል።

1962 ጀምሮ በመምህርነት ማገልገል የጀመረው ኃይለመለኮት፣ ከ1969 ጀምሮ እስከ 1972 በእስር ቆይቷል። ‹‹በእኔ እምነት ዋናው ሥራዬ መምህርነት ነው።›› የሚለው ኃይለመለኮት፣ ከ43 ዓመታት በላይ በመምህርነት ሠርቷል። አሁንም ላይ ከተለያዩ ድርጅቶች ጋር በመሆን በተለያዩ ክልል ከተሞችና ትምህርት ቤቶች እየተንቀሳቀሰ የንባብን ባህል በተመለከተ እይታውን፣ ልምዱንና እውቀቱ ያካፍላል።

የንባብን ነገር በሚመለከት እንዲሁም የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ስምምነትን ተከትሎ ከ50 ዓመት በኋላ ኤርትራ የሔደበትን ምክንያትና ሌሎችም ጉዳዮችን በማንሳት ከአዲስ ማለዳዋ ሊድያ ተስፋዬ ጋር ተከታዩን ቆይታ አድርገዋል።

ማንበብ ሙሉ ሰው ያደርጋል? ከሆነስ ምን ዓይነት ሙላት ነው?
ይህ አባባል መቼ እንደመጣ ዓመቱን በትክክል ባላስታውስም 10 ዓመት ገደማ ይሆነዋል። በትክክል እነማን ጀመሩት የሚለውንም ለይቼ ባላውቅም፣ ወደ ሕዝብ ያመጡት እነ በፍቃዱ አባይ (ጋዜጠኛ- ብራና የራድዮን ፕሮግራም አዘጋጅ) እና ባልደረቦቹ ይመስሉኛል። እነሱ የንባብ ፕሮግራም፣ የመጻሕፍት ግምገማ ያዘጋጃሉ፣ መጽሐፍት እንዲነበቡና ደራስያን እንዲበረታቱም ጥረት ያደርጋሉ። ጥረታቸውን የሚያግዙ ልዩ ልዩ ድርጅቶች በዚህ ተሳታፊ ናቸው።

አባባሉ ግን ከእኛው አገር የበቀለ አይደለም። ሆኖም ይህ አባባል በቀጥታ መተርጎም የለበትም። ይዘቱ ነው መተንተን ያለበት። ማንበብ ሙሉ ሰው ያደርጋል ስንል የአሠራር ባህርያትን፣ የአገላለጽ መንገድን ነው የሚመለከተው። ሙሉ ሰው ሲባል ምንም ያልጎደለው፣ እንከን የሌለው ወይም ስህተት የማይገኝበት ማለት አይደለም። ሰው እያነበበና እየተመራመረ በሔደ ቁጥር እየተሻሻለ ይሔዳል። ከትላንት ዛሬ ይሻላል የሚለውን ማመላከቻ ነው።

በዚህ ዓለም ላይ ሙሉና ፍጹም ሰው የለም/ሊኖር አይችልም። ምክንያቱም የምንኖረው አንዳችን በሌላችን እውቀት እየተጋገዝን እየተሞላላን ነው። ግንበኛው፣ አናጢው፣ ጸሐፊው፣ የፖለቲካ መሪ፣ ገበሬው፣ በሙሉ የተለያየ እውቀትና ችሎታ ይዘው ይመጣሉ። ሌሎችም ሙያዎች አንድ ላይ ተጠራቅመው አንድ ኅብረተሰብ የሚፈልገውን ሊያሟሉ ይችላሉ ነው።

አንድ ሰው በእድሜ ዘመኑ ኹለት ወይም ሦስት ሺሕ መጽሐፍ ቢያነብ በሁሉ ነገር የተሟላ ይሆናል ማለት አይደለም። እውቀቶች ግን ይኖሩታል። በእያንዳንዱ ጉዳይ የተወሰነ እውቀት ይይዛል። እናም አባባሉን አስፋፍተንና አብራርተን ስንመለከተው የተሻለ ሰው ለመሆን የምንታገዝበት መንገድ ለማለት ነው።

እውቀት የሚገነባ ሕንጻ ነው። ሕንጻው እያደገ ይሔዳል። የእውቀት መጨረሻ ገደብ የለም፤ ቢኖር ኖሮ የሰው ልጅ ሥልጣኔ አንድ ቦታ ላይ ይቆም ነበር። እየጨመረበት ስለሚሔድ ነው ያልቆመው፤ ሙሉ ስላልሆነ።
ማንበብ የተለያዩ ሰዎችን ሐሳብ በራስ ላይ መጫን ነው፤ በራስ ማሰብን ይገታል የሚሉ ሰዎች አሉ። ትስማማለህ?
እኔ በዚህ አላምንም። እንደውም የራስን አስተሳሰብና አስተያየት፣ ግንዛቤ እያሰፋ የሚሔድው ከሌሎች ሲጨመር ነው። እኔ የራሴን ሻማ ልለኩስ እችላለሁ። ያቺን ሻማ ይዤ ብቀመጥ በቂ ብርሃን አትሰጠኝም። በአንድ አካባቢ የተሰበሰብን ሰዎች አንድ ላይ ሆነን ብዙ ሻማ ስናበራ የበለጠ ብርሃን እናገኛለን። የራስ ሐሳብ የሚያጠብ ሳይሆን እንደውም ሐሳብን እንዲያሰፋ ያደርጋል፤ ማንበብ።

ሐሳብ ከፍ እያለ የሚሔደው በተጨማሪ ጉልበት ነው። እንዲህ የሚል ሰው ሐሳቡ ሊያድግና ሊሰፋ የሚችለው የሌሎችን ሐሳብ ወደ ውስጡ ባስገባ ቁጥር ነው። ይሔኔ ይተቻቸዋል፣ ይነቅፋቸዋል፣ የተሳሳቱት ካለ ሐሳባቸውን ያርማቸዋል። ይህን የሚያደርገው ስላነበበ ነው። አልፎም እነሱ ካዩበት ርቀት አልፎ ሊመጥቅ ይችላል።

ማንበብ ውስጥሽ የነበረውን ስህተት ለማረም ይጠቅማል። የመጥፎ ሐሳብ አረም የሚነቀለው ከሌሎች በሚወሰድ ልምድ፣ በሚመጣ እውቀትና ተሞክሮ ነው። ትምህርት ቤት የምንገባውምኮ ያለን እውቀት አነስተኛ ስለሆነ የሌሎችን ለመጨመር ነው። እንቢ ካለማ አንደኛ ክፍል ይቀራል አይጨምርም ማለት ነው።

ማንበብ በራስ ሐሳብ መወሰን ሳይሆን ተጨማሪ ሐሳብ እንዲፈልቅ መንገድ መጥረግ ነው። እውቀት በአንድ ሰው አይገነባም። እውቀት የኅብረተሰብና የአገር ሐብት ነው። ያንን በማስፋፋት ነው ወደ ትልቅነት የሚመጣው። አለበለዚያ ትምህርት ቤትና ተጨማሪ እውቀት አያስፈልገንም፤ ሁሉም እንደጋሪ የየራሱን ብቻ እያየ የሚሔድ ነው የሚሆነው።

አእምሮአችንን በተገደበ ነጻነት ውስጥ ማንቀሳቀስ የለብንም። ያ ከሆነ ትርፉ ባርነትና ተገዢነት ነው። ከሌሎች እውቀት መሸመትና እየመረጡ ሥራ ላይ መዋልና ማሳደግ ያስፈልጋል። እንጂ የራስን ሐሳብ አይገድብም። ዓለም እዚህ የደረሰችው እንደዛ ባለ አስተሳሰብ ሳይሆን ሌሎች የጻፉትን በማንበብ የእኔ ያድጋል በማለት ነው። እናም ይህ የሚያሳድግ ሐሳብ አይደለም።

የንባብ ባህል ምን ማለት ነው? በአገራችንስ ይህ ባህል አለ?
ባህል ሰዎች በተደጋጋሚ የሚያደርጉት ጠቃሚ ድርጊት ነው። ከባህል የሚታረም አለ። ጥርት ብሎ የሚወጣ ነገር አይደለም። ያም ደረጃ በደረጃ ይስተካከላል፣ ይታረማል። ዘመኑን እያየ ደግሞ ኅብረተሰቡ የሚቀበለውና የሚቀጥል ባህል አለ፤ ከኅብረሰተቡ እድገትና የአእምሮ ስፋት ጋር የማይሔድ ባህል ሲኖር ደግሞ ኅብረተሰቡ ራሱ ቀስ እያለ ያገለዋል። አንዳንዴ ሕግ ያስፈልገዋል።

ባህል የመጨዋወት፣ የአበላል፣ የአጠጣጥ፣ የሽምግልና፤ ጸብን የማስወገድ፣ የመቻቻል ባህል ወዘተ ሊሆን ይችላል። በጥቅሉ ባህል ሰፊ ትርጉም አለው።

የንባብ ባህል ነበረን ወይ ለሚለው አልነበረንም፤ ወይም በጣም ውስን ነው። የንባብ ባህል የነበራቸው በሐይማኖት አካባቢ የነበሩት ናቸው። በእስልምናም ይሁን በክርስትና ወይም በሌላ የሚገኙ የሐይማኖት ሰዎች፣ ከሐይማኖት መጻሕፍት ጋር በተያያዘ በየእለቱ ስለሚጽፉ፣ ስለሚያነቡና ስለሚመዘግቡ፣ እነዛ የማንበብ ባህል አላቸው። ሰፊው ሕዝብ ወይም ገበሬው፣ አርሶ አደሩ፣ ላብ አደሩ፣ የቤት እመቤቱ ግን በእለታዊ ሥራ ተጠምዶ ስለሚውል፣ እለታዊ ሥራው ከኑሮው ጋር የተያያዘ ስለሆነ ያንን ለማሟላት ሲል ሲራወጥ ይውላል።

ተማር ብሎ ትምህርት ቤቶች የሚከፍትለት አልነበረም። ይህን ኅብረተሰብ ለመለወጥ ትምህርት ያስፈልጋል። ትምህርት የአንድ ሕዝብ ትልቁ የባህል መገለጫ፣ የእድገቱ ደረጃ ነው። የሚማር ኅብረተሰብ ለማንኛውም የእውቀት ዘርፍ መንገዱ የተከፈተ ነው። ለራስና ለሌሎች ነጻነት ለመቆም የንባብ ባህል አስፈላጊ ነው።

ባለፉት ዘመናት የማንበብ እድላችን እጅግ አነስተኛ እና ጠባብ ነበር። አነበቡ የሚባሉ ደግሞ የማንበብ እድሉ የተሰጣቸው ናቸው። ሠራተኛውና ‹ተራው› ሕዝብ ሳይሆን በድሮ አገላለጽ ሐብት ያላቸውና ንብረት የተረፋቸው ወይም ሐይማኖቱ አካባቢ ያሉ ሰዎች ነበሩ እድሉ የነበራቸው።

ስለዚህ ባህሉ አለን ወይ ለማለት ትምህርት ነበር ወይ የሚለውን ማንሳት ያስፈልጋል። ትምህርት ተስፋፍቶ አልነበረም። ስለዚህ የንባብ ባህላችን እጅግ በጣም ደካማ ነው። በእርግጠኝነት ማለት የምችለውም የማንበብ ባህል አልነበረንም። በቅርብ ቀን አንድ ደራሲ እንደገለጸው፤ ከአፍሪካ በአንደኛ ደረጃ የሚያነቡት ግብጻውያን ናቸው። መጨረሻ ተርታ ካሉት አገራት ነው እኛ ያለነው።

በዓመት 20/30 ልብወለድ የሚነበብበት አገር አለ፤ በግለሰብ። ከዛ እየቀነሰ ወደ አፍሪካ አንድና ኹለት፣ ሦስትና አራት መጽሐፍ ይሆናል። እኛ አገር ግን በዓመት አንድ አንቀጽ ወይም አንድ አረፍተ ነገር ነው የሚደርሰን። ይህ የመጨረሻ አሳፋሪ ነው። በንባብ ደረጃ የዘቀጥን መሆኑን ያሳያል። ለዚህ ማስረጃው አሁን በአገራችን መጻሕፍት ይታተማሉ። ብዙ ታተመ ሲባል ሦስት ወይም አምስት ሺሕ ነው። የአዲስ አበባ ነዋሪ 6 ሚሊዮን ደርሷል ይባላል፤ በግምት። ሦስት ሺሕ መጻሕፍት እኮ በአንድ ቀን ማለቅ ያለበት ነው።

ከ100 ሚሊዮን ሕዝብ ከግማሽ በላዩ አያነብም ብንል፤ ከቀረው ግማሽ ገሚሱ ማንበብ ባይፈልግ እንኳ ቢያንስ ኹለት ሚሊዮን ተኩሉ ወይም 1 ሚሊዮን አንባቢ እንዴት እናጣለን? ስለዚህ የማንበብ ባህላችን የመጨረሻው የወረደ ቦታ ላይ የደረሰ እንደሆነ በዚህ መረዳት ይቻላል። ሦስት ሺሕ መጻሕፍት አሳትሞ አንድ ዓመትና ስድስት ወር የሚቆይበት ጊዜም አለ።

አምስት ሺሕ በአሁኑ ጊዜ በጣም ትልቅ ቁጥር ነው። በደርግ ዘመን እነ ሰመመን፣ ዶሰኛው፣ የወዲያነሽ ሲታተሙ ህትመት ብዛቱ 15 እና 20 ሺሕ ነበር። ስድስት ወር ቆይቶም ኩራዝ በድጋሚ ያሳትማል። በጣም የታወቀ ደራሲና ጥሩ መጽሐፍ ከተባለና መጽሐፉ ተፈላጊ ከሆነ እስከ 80/90 ሺሕ ተሸጧል። አንባቢ ኅብረተሰብ እየፈጠርን ነበር።
አሁን በዛ ደረጃ አይደለም፤ ተሻሚ መጥቷል። ሕዝቡ ባለው የኑሮ፣ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ሁኔታዎች መለዋወጥ የተነሳ ከመጻሕፍት ንባብ ይልቅ ወደ ጋዜጣ ንባብ ሔዷል። ከዛ ቀጥሎ ደግሞ በእጁ ላይ ያሉ ሞባይሎች ከዓለም ጋር የሚያገናኙ መገናኛ ብዙኀን ሆነዋል። ስለዚህ በኢንተርኔት ጠቃሚም ይሁን አይሁን ወይም ሐሰተኛ ዜና ያያል። ቀጥታ ከመረጃው ጋር ይገናኛል። ቀጥታ የሚያነበውም ክፉውን ነው፤ ከሕይወቱ ጋር ያያይዝና ከመከራ ሚዛን ውስጥ ይገባል።

ይህን ትውልድ ግን ለምን አላነበበም ብለን ለመውቀስ የሚያስችለን የተረጋጋ ሁኔታ የለም። ለማንበብ ሰላምና እርጋታ ያስፈልጋል፤ ለማንበብ የኢኮኖሚ ወጪ መሸፈኛም ያስፈልጋል። አንድ ምግብ በሰባ ሰማንያ ብር የሚበላ ወጣት፣ በዛ ብር መጽሐፍ ግዛ ቢባል የነገ ምሳውስ? ንባብ በአንድ በኩል ከኢኮኖሚና ከሕይወት ጋር ይያያዛል። በብዙ ነገር ተጨንቆና ነገን በደቀቀና ቆሞ በማይሔድ ተስፋ እየተመለከቱ ለንባብ የሚጋብዝ ነገር የለም።
አንድ ጋዜጠኛ ከደሞዙ ግማሹን ለኪራይ ሰጥቶ የቀረውን ለምግብና ትራንስፖርት እንዲሁም ማኅበራዊ ግንኙነት ዙሪያ ካወጣ በኋላ እጁን አጣምሮ ይቀመጣል። ስለኑሮው እንጂ ምርጥ መጽሐፍ ወጣ ቢባል የንባብ ሱስ ከሌለበት በቀር ገዝቶ ለማንበብ እድሉ ጠባብ ነው።

ግን ብዙዎቹ ወጣቶች ያነባሉ። ለዛ ነው ምርጥ መጽሐፍ እየወጣ እያየን ያለነው። በተለያየ ሙያ ውስጥ ያሉ ሰዎችም ጽፈው አስነብበውናል። ለአእምሮ የሚያስደንቁ ልጆችን በየመድረኩ እያየን ነው። ግን የማንበብ ባህላችን ሊሠራበት ይገባል። መንግሥት ለተለያዩ ጉዳዮች ዓመታዊ በጀቶች እንደሚመድበው ሁሉ፣ ለአብያተ መጻሕፍት የሚያገለግል ዓመታዊ በጀት ያስፈልጋል።

አሁን ላይ ለማረሚያ ቤቶች መጽሐፍት እየተሰጠ ነው፤ ይሄ ድንቅ ነገር ነው። ትልቁ ስጦታም ነው። መንግሥትም በብሔራዊ ቤተመዛግብትና ቤተመጻሕፍት ወመዘክር በኩል ለተለያዩ ማረሚያ ቤቶች መጻሕፍት እየሰጠ ነው። መንገድና ሌላው መሠረተ ልማት ላይ እንደሚሠራው፣ አብያተ መጻሕፍት ተከፈቱ ማለት የኅብረተሰቡ እድገተ ማስፋፋት ስለሆነ ሊበረታታ የሚገባው ነገር ነው።

በመጽሐፍት ሥራዎቻችን የቋንቋ ብዝኀነት በበቂ ሁኔታ ታይቷል?
በቂ አይደለም። አማርኛ ባለፉት በርካታ ዓመታት የመንግሥት መጠቀሚያ ቋንቋ ከመሆኑ የተነሳ በማኅበራዊ ኑሮም እየሰፋ መጥቷል። ይህ በመሆኑ አማርኛ በኢትዮጵያ የትኛውም ቦታ መነጋገሪያ መሆን ችሏል። ኹለትና ሦስት ብናደርገውም የበለጠ ጥሩ ነው። ቋንቋን ማስፋፋት ግንኙነትን ማዳበር ነው። የአገራችን ሁሉም ቋንቋዎች እንዲያድጉ፣ እንዲበለጽጉና እንዲስፋፋ ማድረግ በእኔና በሌሎች ሰዎች መካከል የሚገኝን ግንኙነት የበለጠ ማሻሻል፣ እድገትን፣ ልማትን ፍቅርን መጨመር ነው።

ከመንግሥት ብቻ ሳይጠበቅ ኅብረተሰቡም ቋንቋውን ለማሳደግ መጣር አለበት። ግንኙነታችን የሚጠነክው አንዳችን የሌላችንን ቋንቋ ስናውቅ ነው፤ ለማወቅ ደግሞ ሁላችንም ልባችን ክፍት መሆን አለበት። የማወቂያ መንገዱም ሊከፈት ይገባል። እኔ አማርኛ እንዲሁም ትግረኛ አሳምሬ እናገራለሁ። ነገ የኦሮምኛ ቋንቋ ማስተማርያ ቢከፈት ብማር ደስ ይለኛል። ብዙ ጓደኞች አሉኝ፣ እነርሱ ቤት ገጠር ስሔድ በኦሮምኛ ቋንቋ ብግባባ ደስ ይለኛል።
በተቻለ መጠን ሁላችንም በምንግባባበት ቋንቋ መነጋገር አለብን። ይሄ ነው ሊያዋህደን የሚችለው፤ ቂቤና ሽሮ ሲገናኙ ይጥማሉ። እንዲሁ ሆነን ነው አንድነታችን እና ኅብረታችን ሊያድግ የሚችለው። እንጂ የአንተን ቋንቋ አልሰማም፣ አልማርም ብሎ አይደለም። በቋንቋ ምክንያት መጋጨት የለብንም። ሁሉም የእኛ ናቸው።

መጻሕፍት ግን የሉም ማለት ይቻላል፤ በጣም አነስተኛ ነው። ይህ ትልቅ ሥራ ይጠይቃል። በየብሔረሰቡ የሚገኙ የተማሩ ሰዎች የተለያዩ መጻሕፍትን በየሙያ ዘርፋቸው ሊጽፉ ይገባል። ሲጻፍበት ነው ቋንቋ የሚያድገው እንጂ በግድ አይደለም። ቋንቋዎቻችን ሊያድጉ የሚችሉት በተለያ የትምህርት ዘርፍ የተማሩ የብሔሩ ሰዎች ሲጽፉባቸው ነው። ቴአትርን፣ ሙዚቃውን የግብርና እና የጤናውን የመሳሰለውን ከተራ ጉዳይ አንስቶ መጻፍ ያስፈልጋል።
መጀመሪያ እንዳልኩት ትምህርት መሠረት ነው። ሰው ከተማረ ነው ወደ ማንበብ የሚመጣው። በትምህርቱ ደረጃ በደረጃ መጽሐፍ ማቅረብ ያስፈልጋል። እኛም ጋር ከአነስተኛው ጀምሮ እስከ ከፍተኛው ድረስ እየጨመረ በሚሔድ ደረጃ ሊዘጋጅ ይገባል። ይህን መሥራት የሚችሉት የተማሩ ቋንቋውን የሚያውቁት ናቸው። የመንግሥትንም ከፍተኛ ድርሻ ይጠይቃል። የወረቀት ዋጋን ዝቅ በማድረግ፣ ቀረጥን በማሳነስ። እንጂ አንድ ጸሐፊ ወይም ደራሲ ሠርቶ ማሳተሚያ ካጣ የጋን ውስጥ መብራት ሆኖ ይቀራል።

ሁሉም ቋንቋዎች እንዲያድጉ የተማሩ ሰዎች ሊጽፉ ይገባል፤ የተጻፉት እንዲደርሱ ደግሞ የህትመት ዋጋው ሊታሰብበት ያስፈልጋል።

በሥም የሚታወቁ ደራስያን ሥራዎች ምንም ሆነ ምን በብዛት ይነበባሉ። አዳዲስ ጸሐፍያን የሚታዩበት አጋጣሚ ግን ጠባብ ነው። ይህን እንዴት ታየዋለህ?
ነባርና የታወቁ ደራስያን መጻሕፍት ይሸጣል። ይህ በመላው ዓለም ያለ ነው። በየትኛውም ዓለም 5 እና 6 መጻሕፍት ወይም 1 እና 2 ጽፎ ዝነኛ ከሆነ፣ የዛን ሰው ለመግዛት እሽቅድድም አለ። ግሩም ሆቴል አዲስ አበባ የከፈተ ሰው ከአዲስ አበባ ውጪ የሆነ ከተማ ሌላ ሆቴል ቢከፍት፣ በቀጥታ ‹የአዲስ አበባው ሰውዬ› ብሎ ሰው ይሔድለታል። መጀመሪያ ጥሩ አሠራር ስላሳየ ነው።

አንድ መልካም ደራሲም ጥሩ ሥራ ካበረከተ፣ በቋንቋ፣ በታሪክ አወቃቀርና አቀራረብ፣ በድርሰቱ ተዓማኒነት ይወዱታል፤ ቅድሚያም ይሰጡታል። ይሄ ግን አያዋጣም። ምክንያቱም ከሱ በኋላ ያንን ሰው የሚበልጡ ሥራዎች ይወጣሉ። ስለዚህ ኅብረተሰቡ በነባር ሥራዎች ብቻ የተመሠረተ እውቀትና ፍቅር ሊኖረው አይገባም። ከአዳዲሶችም መምጣት አለበት።

የተሻሉና የበለጸጉ የብዕር ሰዎች እንዳሉ ማወቅ አለብን። ይሄ ማበረታታት ብቻ ሳይሆን ተመራምሮና መርጦ ማንበብ ያስፈልጋል ነው። አዲሱ ትውልድ ካለፈው ተምሮ የተሻለ እንደሚፈጥር መገንዘብ ያስፈልጋል። አንዴ ታውቀዋል ብለን በነዛ ሰዎች ላይ አምልኮተ ብዕር ሊኖር አይገባም። የ‹ፍቅር እስከ መቃብሩ› ሐዲስ ዓለማየሁ ሳያሳትሙት የቀረ አንድ መጽሐፍ ተገኘ ቢባል፣ በሥማቸው በወረፋ ነው የሚሸጠው። ወይ የበዓሉ ግርማ ያልታተመ ያስቀመጠው አንድ መጽሐፍ ተገኘ ቢባል ሰዉ በሰልፍ ነው የሚገዛው።

በዘመናችን ያለ ደራሲ ድርሰት ሲያወጣ ራድዮ እና ጋዜጣ፤ ያነበቡ ሰዎችም ሊያስተዋውቁለት ይገባል። በዚህ መልክ ነው መሆን ያለበት። በሥም ብቻ ለዘለዓለም መኖር አይቻልም። ሥም እየታደሰ መሔድ አለበት። አዳዲስ ምርጥ ተነበው የተመሰከረላቸው የመጻሕፍት ሥራዎችንም ማየት ያስፈልጋል።

ስለዚህ የድሮዎቹን ብቻ እያደነቁ አዲሶቹን ገለል ማድረግ አዳዲስ ብርሃን እንዳይፈነጥቅ ማድረግ ነው። አዲስ ብርሃን ሲመጣ እድል መስጠት ያስፈልጋል። ይህም የሚሰጠው በሥራው ነወ። እስከዛሬ ድረስ በተለያዩ የዓለም አገራት በሥራቸው የተደነቁና ምንጊዜም ቢሆን ሥራዎቻቸው ቸል የማይባል ሥራ የሠሩ ደራስያን አሉ። መምረጥ መብት ነው። ስንመርጥ ግን አዳዲሶቹንም ማየት አለብን።

በአሁን ሰዓት ብዙ ደራስያን አሉ፤ በተቻለን መጠን ያተሙትን መጽሐፍ መግዛት፣ አይተንም ማበረታታት አለብን። ሒስ ደግሞ እንዲበረቱ አስፈላጊ ነው። አጥፊ ሳይሆን ገንቢ ሒስ መስጠት፣ ትክክለኛውን እርማት መስጠት። አንድ አትክልት አየተኮተኮተ ሲሔድ እያደገ ይሔዳል። ደራሲም በትክክል በእውቀት ከታረመ እያደገ እየበለጸገ ይሔዳል።
ኃይለመለኮት ከ‹ወዲያነሽ› እና ከ‹ጉንጉን› በኋላ በስፋት ለሕዝብ የደረሰ ሥራ አላቀረበምና የት ጠፋ እየተባለ ነው።

ጋሽ ኃይለመለኮት የት ጠፋ?
ባለፉት ዓመታት በብዛት ስሠራ የነበረው በንባብ ባገኘሁት፣ ባለኝ አቅምና እውቀት ወጣቶችን ማገዝ ነው። በተለያዩ በተለይም በአጫጭር ታሪኮችና ልብወለዶች አንዳንድ ጥያቄ ሲያቀርቡ ማማከርና ማገዝ ላይ ነበርኩ። የአርትዖተ ሥራ ስሠራም ነበር። ባልመዘግባቸውም በጥቂቱ ከማስታውሰው ወደ 64 መጻሕፍት አርትዖት ሠርቻለሁ። የራሴንም በፊት ተሠርተው የነበሩ ሥራዎች አርትዖት እየሠራሁ ነው፤ በወጣትነት እድሜ የጻፍኳቸውንም። አሁንም እየጻፍኩ እየሠራሁ ነው። በሕይወት ትግል ያለውን ውጣ ውረድ አልፎ አሁን እየደረሰ ነው። እና አለሁ፣ እየሠራሁ ነው።

ከበርካታ ዓመታት በኋላ ኤርትራ ሔደሃል። ቆይታህ እንዴትና ስለምን ነበር?
በሕይወቴ ብዙ የደስታ ጊዜ አሳልፌአለሁ። የመከራ ጊዜም እንደዛው። መከራው ብዙም የሚያስመርር አይደለም። አብዛኛው የሕይወቴ ክፍል በደስታ የተሞላ ነው። በሥራዬ፣ በትዳሬ፣ በልጆቼ፣ ከሰዎች ባለኝ ግንኙነት በጣም ደስተኛ ነኝ። አንዴ የታሰርኩበት ጊዜ ነው የከፋው። እሱም በዘመኑ በማንኛውም ኢትዮጵያዊ ላይ የደረሰ እንጂ ለብቻዬ የመጣ መከራ አይደለም።

በወቅቱ በመንግሥት በኩል የነበሩትም መከራ ነበረባቸው፣ በእኛም ተቃዋሚ በነበርነው መከራ ነበረብን። እና የሁላችን እንጂ በእኔ ለይቶ የመጣ አልነበረም። ስለዚህ አብዛኛውን ጊዜ የኑሮ ውጣ ውረድና መሰናክል እንጂ የሚያስመርር ችግር ገጥሞኝ አያውቅም። በኑሮ ትግል ተሸንፌ አላውቅም፤ እፍጨረጨራለሁ ድል አደርጋለሁ።
በሕይወቴ ደስ ከተሰኘሁበት ቀናት መካከል ግን አንዱ ልክ የዛሬ ዓመት ነው፤ ኤርትራ አስመራ ነበርኩ። በ1962 ከኤርትራ አንዴ ከወጣሁና እዚህ [ኢትዮጵያ] ከገባሁ ወዲህ አልተመለስኩም። በመጀመሪያዎቹ ዓመታት አባቴ ጋር ምን ይዤ እሔዳለሁ ስል ቆየሁ፤ ከዛ አብዩቱ መጣ። ያኔ ደግሞ ለመሔድ ለመምጣት የሚቻልበት ጊዜ አልነበረም። በደርግ 17 ዓመታት መሔድ ይቻል ነበር፤ ነገር ግን ዛሬ ነገ ስል በዛ አለፈ። ከ1983 በኋላም በተመሳሳይ ነገ ከነገ ወዲያ ስል ቆየሁና ኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ሲነሳ ጨርሶ ተቋረጠ። ከሃምሳ ዓመት በላይ ለሚሆን ጊዜ አንዴ ከመጣሁ ወደ ኤርትራ አልተመለክስኩም።

አባቴን ሳላገኘው እዚህ እያለሁ ነው የሞተው፤ በመሃል አንድ ጊዜ መጥቶ ተያይተናል እንጂ። የምወዳቸው ሦስት እህቶቼ ሞተው ነው የቆዩኝ፣ በጣም የምወደው ወንድሜ ‹ጉንጉን› መጽሐፍ ላይ መታሰቢያ ያደረኩለት አፈወርቅ የሚባለውና ብዙዎቹን በአባቴ ወገን ያሉትን በሕይወት አላገኘኋቸውም። ያው ትውልድ ይቀጥላል፤ ‹‹ሲፈጭ ሲቢካ ሲሞት ሲተካ›› እንዲሉ የአጎቶቼን ልጆች እና የእህት ወንድሞቼን ልጆች አግኝቻለሀ። ከእህት ወንድሞቼ ታላቆቼን ኹለት አግኝቻለሁ።

ኅዳር 20 አስመራ ኤርፖርት ስደርስ የተቀበሉኝ የእህት የወንድም፣ የአጎት የአክስት ልጆች አበባ ይዘው ነው፤ ሠላሳ ይጠጋሉ። እኔ ወደዛ ከመሔዴ በፊት ድንበሩ እንደተከፈተ ታላቅ ወንድሜ ከባለቤቱ ጋር መጥቶ ነበር። እሱ በመጣ በኹለተኛ ሳምንት ነው የሔድኩት። እና በቴሌቭዥን ያዩኝ ስለነበር ገና ስመጣ ‹‹አያይ መጣ!›› አሉ፤ ጋሼ ማለት ነው። በደስታ አለቀስኩ። ልቆጣጠረው አልቻልኩም። ተቃቅፈን ተላቅስን፤ የደስታ እንባ ነው።

ያን ጊዜ ለመግለጽ ያስቸግራል። ለቅሶ የጀመርኩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አስመራ ሔዱ መባሉን ልጄ ነግሮኝ በቴሌቭዥን ተከፍቶ ስመለከት ነው። ልጄ የኤርትራ እና የኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ አንድ ላይ ተሰቅሎ አሳየኝ። ‹‹ዐቢይ አስመራ ሔዷል›› አለኝ። በእለቱ የነበረውን ስርዓት ስመለከት አንድ ጊዜ ብቻ ነው ከወንበሬ የተነሳሁት፤ እዛው ቲቪ ላይ ተተክዬ እየተደጋገመ ሲታይ እኔም ሳይ ነበር። ይህ ሲሆን ግን አለቅስ ነበር። ይህ ቀን በሕይወቴ ይመጣል ብዬ አልጠበኩም።

በሔድኩኝ በማግስቱ አስመራ ማርያም ጽዮን ነበር። አስመራን እንደ እጄ መዳፍ ነው የማውቀው። ተሠርቶ ያለቀ ከተማ ስለነበር፤ ታክሲ ተሳፍሬ መሃል ከተማ ኩምቡሽታቶ ውሰደኝ አልኩት። ሔድኩኝ፤ ቅድስት ማርያምን ተሳለምኩም፤ ከአምስተኛ ክፍል ጀምሮ የተማርኩበት ‹አክሪያ› የተባለ ትምህርት ቤት ሔድኩ። ክፍሎቹ እንዳሉ አሉ።

ግን አይቼ አልጠገብኩም። ጎዳናውን፣ ሰዉንም፣ በአካባቢው የነበረውን ትዕይንት በሙሉ አልጠገብኩም። ቀጥሎ የአባቴ አገር ከአስመራ 8 እና 9 ኪሎሜትር በምዕራብ ነው። እዛ ሔጄ ታላቅ እህቴንና ዘመዶቼን አገኘሁ። እስከ እኩለ ሌሊት የልጅነት ዘመናችንን ከቤተሰብ ጋር ስንጫወት፣ ሳናወራ ሰነበትኩ። 26 ቀን ገደማ ቆይቼ ነው የተመለስኩት።

በልጅነት ከነበሩ ጓደኞቼ መካከል ግን ኹለቱን ብቻ ነው ያገኘሁት። የተቀሩት በሙሉ በጦርነት፣ ግማሾቹ ታጋይ ሆነው በዛው ሞተዋል፤ አንዳንዶቹ የት እንዳሉ አድርሻቸውን ማወቅ አልቻልኩም። አስመራን ከዳር እስከ ዳር አዳረስኩት። በጉብኝቴ ረክቻለሁ፤ ሆኖም ገና ማየት እፈልግ ነበር። በጣም ደስ ካለኝና ካየሁት ነገር አንዱ፣ እንጨትና በለስ የምንለቅምበት ነበር። ከአስመራ ወደ ምጽዋ መንገድ አካባቢ ከጓደኞቼ ጋር ነበር የምንሔደው። አሁን በምሔድበት ጊዜ ግን አንድም ጓደኛ በዛ ደረጃ ባለማግኘቴ ዐስሩን ኪሎሜትር በትዝታ እያለቀስኩ ነው የሔድኩት።

በኤርትራ እና በኢትዮጵያ መካከል የተፈጠረው ሰላም ለእኔ ከምንም ነገር በላይ ትልቁ ደስታዬ ነው። የእነዚህ ሕዝቦች አንድነትና ፍቅር ለዘለዓለም ጸንቶ እንዲኖር ምኞቴ ነው። ከዛም ባለፈ ሁኔታ ቢፈጸም። እናም የኹለቱ ሕዝቦች አንድነት በመመለሱ፣ የጦርነት ስጋት በመቀነሱ፣ አሁን ደግሞ እያደር በፖለቲካና በዲፕሎማሲ መንገድ ለጊዜው የተዘጋው ድንበር ሕግን ስርዓት ተበጅቶለት፤ የኤርትራ ሕዝብ እንደልቡ ወደ ኢትዮጵያ እንዲመጣ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ ወደ ኤርትራ እንደ ልቡ እንዲሔድ፤ አልፎ ተርፎ እዛም እዚም እንዲሠራ የሚያስችል ሁኔታ ተፈጥሮ አይቼ ብሞት እላለሁ፤ እንደሚፈጠር ደግሞ ተስፋ ነኝ።

ያ ሕዝብ እና ይሄ ሕዝብ ከኩሬ አይደለም ከአንድ ትልቅ የታሪክ ባህር የተቀዳ አንድ ሕዝብ ነው። ወንድማማች ሕዝብ ነው። አንዱ በሌለው የሚቆም ነው። አንዱ በሌላው ላይ ፍጹም ጠመንጃ መምዛዝ የለበትም። ከዚህ በፊት የተደረገውም የስህተት፣ የአስተሳሰብ ድህነት ጦርነት ነው። ከእንግዲህ ስለ ሰላም እና በጋራ ስለመበልጸግ ነው ማሰብ ያለብን።

የጦር ሜዳ ዛሬ የእህልና የልማት አውድማ ማድረግ አለብን። በአንድ ላይ ስንሆን አብረን እንበለጽጋለን፤ ለሕዝቦች ጥቅምና መብት በጋራ እንታገላለን። ስለዚህ የኹለቱ ሕዝቦች ፍቅርና አንድነት ዘለዓለም ይኑር እላለሁ።

የማንን መጽሐፍ ደጋግመህ አንብበሃል?
አነባለሁ፤ ጊዜ ባለኝ ቁጥር ሁሉ ማንበብ ሥራዬ ነው። የወጣቶቹን በብዛት አነባለሁ፤ መምረጥ ያስቸግራል። መጀመሪያ ያነበብኩትን መጽሐፍ መጥቀስ ደስ ይለኛል። ‹‹ገልጠን ብናየው›› የምትባል፣ ቤካን የተባሉ ደራሲ ናቸው የደረሷት። እርሳቸውን ምንጊዜም አልረሳቸውም፤ ወደ ንባብ ያመጣኝ የእርሳቸው መጽሐፍ ነው።
ከዛ በኋላ የድሮዎቹን ደራስያን በሙሉ ከነቋንቋቸው፣ በዘመኑ ከነበረው ታሪክ፣ ፖለቲካና ኢኮኖሚ፣ ማኅበራዊ ትስስር ላይ ተመሥርተው የጻፉትን እወደዋለሁ። ብርሃኑ ዘሪሁንን በጣም እወደዋለሁ፤ በጣም። የ‹አደፍርስ›ን ደራሲ ዳኛቸው ወርቁን በጣም እወደዋለሁ። እና ወዘተ…ብዙ ናቸው። ብዙ ስለሆኑ እገሌ እገሌ የለውም። ለእኔ ሁሉም ደራሲ በየአቅሙ በሚጽፈው መጠን አደንቃለሁ። ምክንያቱም ሁላችን በአቅማችን ነው የምንዘለው። በየአቅሙ የሚጽፍን ወጣትም ሆነ የድሮ ደራሲም ቢሆን፣ አደንቃለሁ።

በ2012 የጻፈ ደራሲ ከዓመታት በኋላ ቢጽፍ ሌላ ሰው ሆኖ ነው የሚገኘው። እነ እንዳለጌታ ከበደ እና እነ ዓለማየሁ ገላጋይ የጀመሩበትን መጽሐፍ እና አሁን ያሉበትን መጽፍ ስታነጻጽሪ፤ ሲጀምሩ እና አሁን አንድ አይደሉም። በእውቀቱ ስዩም ድሮ ሲጽፍበት የነበረውን የግጥም ደረጃ ዛሬ ላይ ሲታይ አንድ አይደለም። ይህን እድገታቸውንና ጥረታቸውን አደንቃለሁ። እነዚህን ለምሳሌ ነው ቅርብ ስለሆኑ የማነሳው። ስለዚህ ሁሉም ደራሲ አቅሙ እየጨመረ እንደሚሔድ ስለማምን፣ ባነበበ ቁጥር የተሻለ እንደሚሆን ስለማውቅ፣ አንባቢዎችም ስለሆኑ አድናቆቴ ለሁሉም ደራስያን፣ ገጣምያን፣ ሰዓልያን እና ሙዚቀኞች ነው። ሙዚቃ ደግሞ እጅግ ነው የምወደው።

ቅጽ 2 ቁጥር 60 ታኅሣሥ 18 2012

Comments: 0

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

This site is protected by wp-copyrightpro.com