Aagga Gedeo oo aan xuduud la lahayn deegaanka12-aad ee la qorsheeyay ayaa loo gudbiyay afti dadweyne

0
771

Ka dib qorshaha lagu dhisayo deegaan cusub oo ka kooban lix gobql iyo shan degmo oo gaar ah oo ka kooban deegaanda Koonfurta, qoomiyadaha iyo shucuubta koonfureed, ayaa waxaa ka dhashay su’aalo la iska weydiinayo arrinta deegaanka Gedeo oo aan xuduud la lahayn deegaannada kale iyo degmooyinka kale.

Dhowaan ayay ahayd markii guddiga doorashooyinka qaranka Itoobiya ay xisbiyada siyaasadda kala tashadeen aftida lagu dhisayo deegaanka 12-aad, waxaana su’aalo badan laga keenay aftida.

“Maxaa dastuuri ah oo lagu saleeyay aagga Gedeo in afti laga qaado si uu u noqdo deegaan leh gobala kale iyo degmooyin gaar ah?” ayay tiri Alessa Mengesha, hoggaanka xisbiga, ahna xubin ka tirsan golaha shacabka.

Aleesa waxay  intaa ku dartay, hadii ay xukuumadu dejisay jihaynta lixda soone iyo shanta degmo ee gaarka ah in ay noqdaan hal deegaan oo Kuta-getum ah (clustering), sidee bay deegaanka Gedeo oo aan Kuta-getum midna ula socon uu uga mid noqon karaa. Deegaan cusub?

Aagga Gedeo waxaa xuduud la leh deegaanka  Sidama iyo deegaanka Oromia, mana lahan wax xuduud ah oo soohdin ah oo uu la leeyahay gobal iyo degmooyinka gobol ahaan loo agaasimay.

Su’aasha ku saabsan deegaanka ayaa la iswaydiiyay iyadoo ay sabab u tahay in deegaanka uusan la jaan qaadi karin deegaanada iyo degmooyinka laga wada abaabulo.

Hoggaanka xisbiga ayaa sheegay in go’aankan uu la mid yahay deegaanka Gedeo laga dhigo gobol ka tirsan deegaanka Axmaarada ama Canfarta, isla markaana dastuurku aanu dhigayn in deegaana aan ahayn Kuta-Getum loo samayn karo hal gobol.

Guddoomiyaha guddiga doorashooyinka qaranka Itoobiya, Birtukan Mideksa oo arrintaas ka jawaabtay ayaa tilmaantay in su’aashu ay tahay mid ka baxsan mas’uuliyadda guddiga, waxayna soo jeedisay in su’aashaas loo gudbiyo golaha federaalka.

Qodobka 46-aad ee dastuurka Itoobiya wuxuu dhigayaa in “gobollada ay ku dhisan yihiin dad, luqad, aqoonsi iyo oggolaansho”.

Xisbiyada siyaasadda ee tartamaya ayaa tilmaamay in qaab dhismeedka deegaanka  cusub lagu saleeyo sida ay dowladdu u roon tahay oo aan ahayn baahida shacabka.

Tani ma xalinayso su’aalaha dadka, ayay yiraahdeen xisbiyada siyaasadda ee kala duwan ee ka qaybgalay dooda.

Xisbiga Wolaita People’s Democratic Front Party oo ku sugan xaalad ay dadka Wolaita ku odhanayaan “dawlad noqo ama dhimo”, waxa uu yidhi “waxaan dareemayaa in aan jabay” qorshaha lagu hirgalinayo nidaamka dimuqraadiga ah ee ay xukuumadu kula dhaqanto guddiga doorashada.

Xisbiga ayaa sheegay in aan la iska kaashan doonin in la sii wado nidaamka afduubka ah ee ay dadka ku hayaan nidaamka afduubka, mana jirto wax xuquuq ah oo la siiyo shacabka sidama oo la duudsiiyo shacabka Wolaita.

Maxaa dan ah in la qabto afti dadweyne oo aan rabitaanka shacabka? Kuwa leh waa lagu guuleysan karaa oo og in deegaanka koofureed ee hadda jira uusan sii socon karin, ma habboon tahay in la doorto “ma waxaad ku sii wadi doontaa koox-kooxeed ama sidii ay ahayd?” Su’aalo ayaa sidoo kale la soo bandhigay.

Guddiga doorashooyinka qaranka Itoobiya oo dhowr su’aalood ka jawaabay ayaa sheegay in ay fulinayaan oo kaliya waajibaadkii digreetada lagu soo saaray, isla markaana ay tahay hay’ad fulineed oo aan faragelinayn mas’uuliyadda hay’adaha kale.

Waxa uu sharaxay in ka dib markii uu yidhi “Qaysar sii Kaysar”, guddigu wuxuu ixtiraami doonaa go’aanka dadweynaha.

Waxaa jira qorshe la qabanayo 29-ka Janaayo 2015 afti dadweyne oo lagu dhisayo deegaano cusub oo ka kooban Gamo, Gofa, Konso, South Omo, Wolaita iyo Gedeo zones iyo sidoo kale degmooyinka Amaro, Ale, Basketo, Burji iyo Derashe.

Guddiga doorashada oo sheegay in lacag ka badan 541 milyan oo birr ay ka dalbadeen miisaaniyadda dowladda, ayaa sheegay in in ka badan 3.1 milyan oo codbixiye ay ka qeyb qaadan karaan in ka badan 3,000 oo goob codbixineed.


አዲስ ማለዳ Oktoobar 5 2015 No 70

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here