Waxbarashada iyo dadka bahiyaha gaarka ah qaba (Naafada)

0
1339

Waxbarashadu waa mid ka mid ah xuquuqaha aasaasiga ah ee ay tahay in muwaadiniintu helaan.

Itoobiya hadii la rabo in ubadku ay noqdaan kuwo xoog leh oo ku guulaysta waxbarashadooda oo ay noqdaan jiil waxtar u leh qoyskooda, bulshadooda iyo qarankooda oo ka baxsan naftooda, waa in la siiyaa waxbarashada aasaasiga ah ee dugsiga hoose ilaa heer jaamacadeed.

Dastuurka Itoobiya ayaa dhinaca kale dhigaya in dowladda ay waajib ku tahay in ay dadka naafada ah u fidin karto taageero, waxbarasho iyo mas’uuliyado kale intii suurtagal ah.

Dawladaha xubnaha ka ah Qaramada Midoobay, oo ay ku jiraan ansixinta heshiisyada caalamiga ah ee dalalkooda, waxay xaq u leeyihiin inay wax bartaan dhammaan dadka naafada ah, dawladda, bulshada, bulshada rayidka ah iyo waalidiinta waxaa ku waajib ah inay abuuraan jawi ku habboon dadka naafada ah.

Sidoo kale, waxay u baahan yihiin inay buuxiyaan dulduleelada jirta oo ay u fidiyaan dhammaan dadka ay khusayso inay helaan waxbarasho dadka naafada ah.

Shirkii caalamiga ahaa ee dadka naafada ah ee sanadkii hore lagu qabtay magaalada London ee xarunta dalka Ingiriiska, ayaa qodobadii laga soo saaray waxaa ka mid ah tirada dadka naafada ah oo aan la ogeyn.

Sida lagu sheegay warbixin ay Qaramada Midoobay soo saartay sannado ka hor, 1 bilyan oo ka mid ah dadka naafada ah ee adduunka, 15 boqolkiiba waxay ku nool yihiin waddamada soo koraya, 15% waxay ku nool yihiin Itoobiya.

Sida ay sheegeen dadka u dhaqdhaqaaqa xuquuqul insaanka, waxaa dalka Itoobiya wax badan ka qaban doona naafada, oo ay ugu muhiimsan tahay wacyigelinta iyo fududaynta waxbarashada dadka naafada ah.

Haddii Naafada aysan awoodin inay wax bartaan, deegaankoodana ay wax ku bartaan, waxaan shaki ku jirin in bulshadu ay aad ugu dhowdahay in la siiyo magan-gelyo, iyadoo ay u dheer tahay inay yaraanayaan wax soo saarkooda.

Saamaynta baaxadda leh ee ay waxbarashadu leedahay awgeed, Ururka Naafada Itoobiya wuxuu had iyo jeer sheegaa in Naafada ay helaan waxbarasho siman inta ay xaalada Itoobiya ogolaynayso.

In kasta oo dalka Itoobiya uu ka socdo olole loogu magac daray “Waxbarashada Dadka oo dhan” loona baahan yahay in dhammaan dadka naafada ah ay ka faa’iideystaan   waxbarashada, haddana ururka waxaa ka muuqda farqi weyn oo dhanka waxqabadka ah maadaama uusan weli soo degin.

Sida la ogsoon yahay Itoobiya waxay qaadatay oo ansixisay heshiiska caalamiga ah ee xuquuqda dadka naafada ah oo qayb ka ah sharciga dalka.

Si kastaba ha ahaatee, heerka waxbarasho ee Naafada waxaa loo arkaa inay tahay xuquuq sare.

Natiijo ahaan,  Marka taas laga soo tago, waxaa jirta taageero la’aan ka timid bulshada dugsiga, oo ay ku jiraan macallimiinta iyo waalidiinta.

Sofia Mohammed, oo degan Addis Ababa, ayaa sheegtay in wiilkeeda oo 14 jir ah uu ku dhaawacmay shil, uuna ku guuray kursiga curyaanka.

Wiilkeeda waxaa la yiraahdaa Jacfar Qaasim. Waxa uu dhigtaa fasalka afraad ee magaalada Bole, magaalada Bole, Addis Ababa. Sophia, oo Jacfar ku soo korisay da’da shanta sano, ayaa sheegtay inay gudanayso mas’uuliyadda ka saaran bixinta agabka iyo dharka iskuulka, guri ilaa dugsi.

Waxa ay sheegtay in Jacfar uu yahay wiil aad u jecel in uu wax barto, mar walbana uu xasuusto in uu ka baayac-mushtareeyo aqoonta, una huro qoyskiisa iyo dalkiisa.

Si kastaba ha ahaatee, waxay xustay in ku filnaansho la’aanta fasalladeeda ay caqabad ku tahay ujeeddadeeda.

Sophia waxa ay intaa ku dartay in iyada oo natiijada gabadheyda ay wanaagsan tahay oo ay tahay in ay u gudubto fasalka xiga, waxay sheegtay in ay lumisay fursado ay ugu gudbi lahayd fasalka xiga ee dugsiga.

Waxay sheegtay in lagu qasbay in ay joogto heerar kala duwan shan jeer ka hor inta aysan u gudbin fasalka ku xiga.

Sidoo kale, Sofiya oo sheegtay in sanadkan dugsiga laga mamnuucay inay galaan imtixaanaadka simistarka koowaad, waxay ka dacwootay dugsiga sababta loogu diiday inay gasho imtixaannada, balse aan laga jawaabin.

Grum Gullat oo ah macalin iyo ku taqasusay baahiyaha gaarka ah ee dugsiga hoose dhexe ee Bole ayaa isna dhankiisa sheegay in Jacfar uu ku jiray xirfada macalinimo tan iyo markii uu iskoolka iska diiwaan galiyay, isla markaana uu khilaafsan yahay in Jacfar uu ku guuldareystay in uu galo fasalo kala duwan mudo shan sano ah. ayuu yidhi.

Waxa uu intaa ku daray in Dugsiga Hoose ee Cusub ee Bole uu Waxbarasho u fidinayo Dadka Naafada ah.

Isla sanadkaas, gabadh macalimad ah ayaa sheegtay in Jacfar uu soo daahay, iyadoo wax ku baranaysa sagxada, arday kalena ay wax ku baranayeen sagxada, ka dib markii ay ka maqnayd iskuulka.

Iskuduwuhu waxa uu sheegay in maalintaas aanu wax fasal ah soo xaadirin, isla markaana uu dugsigu warqad digniin ah u qoray macalinka.

Intaa ka sokow, Jacfar wuxuu sheegay inuusan ogeyn inuu ku guuleystay imtixaankii semester-ka koowaad ee sannad-dugsiyeedkan, Sofiyana aysan wax cabasho ah u gudbin dugsiga.

Iyadoo aan la xusin in imtixaankii Jacfar ee semesterka koowaad ee 2014 ka dib uu dugsigu go’aan ka gaari doono.

Yilkal Abay oo ah la taliyaha ururka ay ku midaysan yihiin dadka naafada ah ayaa sheegay in inkasta oo Itoobiya ay leedahay siyaasad waxbarasho loo dhan yahay oo ardayda naafada ahi ay dugsi kasta iska diiwaan galiyaan, haddana ay jiraan daraasado kala duwan oo muujinaya in siyaasaddaasi aanay khusayn.

Waxa uu sheegay in miisaaniyad la’aanta ay sabab u tahay dowladda, wacyigelin la’aan, sharciga waxbarashada oo loo dhan yahay, iyo agabka waxbarashada oo aan ku filneyn.

Isagoo hadalkiisa sii wata ayaa sheegay in la diyaarinayo sharci qabyo ah oo dadka naafada ah ka caawinaya sidii ay u heli lahaayeen waxbarasho min dugsi hoose ilaa heer jaamacadeed.

Waxa uu sheegay in sharcigan uu ku dhaqmi doono dadka aan ixtiraamin waxbarashada dadka naafada ah si waafaqsan sharciga maamulka iyo ciqaabta, isagoo sheegay in hadii la ansixiyo sharciga qabyada ah uu kaalin mug leh ka qaadan doono ilaalinta xuquuqda naafada.

Garyaqaan Tigabu Desalegn, ayaa dhankiisa sheegay in xaaladdu ay aad uga sii darayso in dadka Naafada ah ay aadi karaan Iskuulada, isla markaana ay wax ka baran lahaayeen.

Waxaa kaloo jirta in qoysaska iyo dadka masuulka ka ah aysan diiwaan gelin ardayda naafada ah, isagoo sheegay in iyadoo ay habboon tahay in dadka naafada ah ee nolol maalmeedka la daalaa dhacaya la siiyo, haddana lagu qasbo inay tagaan. dabaqa hoose.

Sidoo kale machadyadu waxay xuseen in ardayda naafada ah la iska indhatiro, si qaldan loo

fahmo, loona daayo qoysaskooda.

Dhibka jira ayaa ah goobaha waxbarashada oo aan haysan agab ku filan, sida in ardayda indhoolayaasha ah oo aan lahayn farta indhoolaha ama maqal-muuqaalka, kuraas curyaan iyo baabuur la’aan ardayda naafada ah, iyo in aan la meelayn karin macallimiin luqadda dhegoolaha ah. ardayda.

Waxa uu xusay in lagu xad-gudbayo qodobbada dastuurka ee ku saabsan waxbarashada dadka naafada ah, isagoo intaas ku daray inay waajib ku tahay dhammaan dhinacyada inay fududeeyaan waxbarashada dadka naafada ah.

Dawladdu waa in ay u fidisaa agab waxbarasho, in ay tababaro siiso macalimiinta iyo madaxda dugsiyada, in ay si joogto ah ugu ololayso in dadka naafada ahi ay tagaan goobaha waxbarashada, iyo in ay xogta siiso qoysaska naafada ah ama dadka masuulka ka ah, ayuu yidhi.

Wuxuu intaas ku daray in dowladdu ay ka shaqeyso sidii bulshada, gaar ahaan beeralayda, looga wacyigelin lahaa beeraha iyo qeybaha kale, isagoo sheegay in la sii wado wacyigelinta dadka naafada ah.

Ku qanacsanaanta in aan lagu dhaqmin xuquuqdii naafada ee waxbarashada iyo helida adeegyo siman oo ka baxsan dastuurka, waxay hoosta ka xariiqday baahida loo qabo dadaalka xukuumadda, ka qaybgalka iyo dadaallada daneeyayaasha, iyo dadaalka hagar la’aanta ah. waalidka.


አዲስ ማለዳ Maarso 3 2014 No 38

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here