Ka ganacsiga hubka sharci darrada ah

0
814

Waqtiyo kala duwan ayaa dalka Itoobiya waxaa laga soo sheegayay hub sharci darro ah oo laga soo sheegayay labada gobol iyo caasimadda Addis Ababa.

Qeybaha kala duwan ee bulshada ayaa si weyn u hadal haya ka ganacsiga hubka ee sharci darrada ah, gaar ahaan afartii sano ee la soo dhaafay, gaar ahaan tan iyo markii ay talada dalka la wareegtay dowladda isbedel doonka ah.

Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale sheegtay in labadii sano ee la soo dhaafay ay Itoobiya ka mid tahay dalalka ugu badan ee laga soo dhoofiyo Hubka.

Helitaanka hubka, baahida hubka oo sii kordhaysa iyo xakamayn la’aanta xudduudaha Itoobiya ay la wadaagto dalalka deriska ah ayaa horseeday ka ganacsiga hubka oo aad u baahsan.

Sanadkii la soo dhaafay, Guddiga Booliska Federaalka ayaa sheegay in ka ganacsiga hubka loo adeegsado arrimo siyaasadeed.

Tusaale ahaan, waxa uu sheegay in ciidamada aan dooneyn xasiloonida dalka ay ku sii socdaan.

Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in dambiyo dhowr ah oo la xiriira ka ganacsiga hubka ay ka dhacaan deegaanka Haritu, isla markaana aysan weli joogsan ka ganacsiga hubka.

Sida laga soo xigtay Booliska Federaalka, Hubka ku qulqulaya Itoobiya oo xuduud la leh Suudaan, Soomaaliya, Jabuuti iyo Kenya ayaa horseeday xasillooni darro ka jirta Itoobiya.

Gobollada Gambella, Benishangul-Gumuz, iyo Axmaarada ayaa ah kuwa ugu badan ee ay dhibaatadu ka dhacday.

Todobaad ka hor, madaxa fulinta ee dowlad goboleedkaasi, Umod Ujulu, ayaa sheegay in dadka ay khuseyso ay iska kaashadaan sidii looga hortagi lahaa dhibaatooyinka amni ee gudaha iyo xuduudaha ee deegaanka Gambella.

Shirkii caadiga ahaa ee golaha amniga deegaanka Gambella ayaa madaxwaynuhu wuxuu sheegay in loo baahan yahay in cid kasta oo ay khusayso ay iska kaashadaan sidii looga hortagi lahaa dhibaatooyinka amni ee gudaha iyo xuduudaha ee ka dhaca deegaanka.

Waxa uu xusay in marka laga soo tago weerarada joogtada ah ee lagu hayo shacabka ku dhaqan deegaanka Gambella ee xuduudka la leh Koonfurta Suudaan, ay sidoo kale maleeshiyada Murle ka dhaceen xoolo badan.

Sidoo kale waxaa uu sheegay in dowladda ay ku dadaaleyso sidii looga hortagi lahaa dhibaato kasta oo ay geystaan   ciidamada dambi baarista ee ku sugan deegaano ka tirsan deegaankaasi.

Wuxuu sheegay in dowlad deegaanka ay aad ugu dadaalayaan sidii ay u fashilin lahaayeen dhagarta ay maleegayaan jabhadda la magac baxday Gambella Liberation Front (TF) iyo dowladda deegaanka.

Sidoo kale waxaa la go’aamiyay in beeshu ay xoojiso ka qayb galka buuxda ee ay ugu jirto ka mira dhalinta dadaalada loogu jiro sidii nabad waarta looga dhalin lahaa deegaanka iyo ka ganacsiga hubka sharci darrada ah.

Ku xigeenka madaxa xafiiska nabada iyo amniga ee dawlad deegaanka Gambella, Utou Ukot, ayaa saaka u sheegay wargeyska Addis maleda in deegaanka uu ka socdo hawlgal hub sharci darro ah.

Waxa uu sheegay in ay wadaan dadaallo looga hortagayo in qabiilka Murle ee Koonfurta Suudaan ay ka geystaan   dhac iyo hub sharci darro ah.

Waxa uu sheegay in Ciidamo badan oo ka tirsan Booliska gaarka ah loo tababaray islamarkaana la geeyay si ay u xoojiyaan Ciidamada amaanka ee deegaanka.

Sidoo kale, waxaa la sameynayaa tababaro lagu xoojinayo tayada xubnaha maleeshiyada heerarkooda kala duwan, ayuu yiri.

Sidoo kale waxa uu sheegay in si adag looga hortegi doono dadka la aamisan yahay in ay ku lug leeyihiin tahriibinta Hubka iyo falalka dambiyada ah.

Meles Beyene oo ah madaxa xafiiska isgaadhsiinta ee dawlad deegaanka Benishangul-Gumz ayaa isna dhankiisa u sheegay wargeyska Addis maleda subaxnimadii in ay jirto fursad hub lagaga qabsanayo deegaanka dhawrkii bilood ee la soo dhaafay.

Isagoo hadalkiisa sii wata ayaa waxuu sheegay in ay diyaariyeen Ciidamo ka hortaga Hubka sharci darada ah ee ka jira deegaanka.

Wuxuu sheegay in guddigu ay baaritaanno dhanka amniga ah ku sameeyeen koontaroollada laga soo galo xuduudka ay wadaagaan Suudaan, Oromia iyo deegaanada kale ee xuduudka la leh deegaanka.

Booliska Addis Ababa ayaa la socda hubka sharci darrada ah ee ku socda caasimadda.

Waxa uu sheegay in guddigu uu ku dadaalayo sidii looga hortagi lahaa dhaq-dhaqaaqyada hubka iyo lacagaha sharci darrada ah ee ka socda xaafadaha kala duwan ee Addis Ababa.

Taliye Fasika Fenta, oo ah madaxa xidhiidhka dadweynaha ee komishanka booliska Addis Ababa, ayaa sheegay  inkasta oo dhawr qori oo sharci-darro ah lagu haysto caasimadda, haddana xakamayntu ay tahay mid xooggan, guddiguna uu sii wadi doono inuu diiradda saaro.

Garyaqaan Tigabu Desalegn, ayaa dhankiisa sheegay in Dowladda Federaalka ay horey u sheegtay Golaha Shacabka 1177/2011 in wixii hub ah ay la wareegi karaan Xafiiska Maleeshiyaadka, Booliska, Nabadsugida iyo hal qof oo kaliya oo heysta ruqsada qoriga. Waxa uu sheegay in ay jirto fursad.

Waxa uu sheegay in haysashada, haysashada, ama qarinta hubka sharci darrada ah ee aan sharciyeysnayn lagu mutaysan doono xadhig dhan saddex ilaa toban sano, taas oo ku xidhan hadba sida uu dembigu u culus yahay.

Wuxuu sheegay in afartii sano ee lasoo dhaafay ka ganacsiga hubka sharci darrada ah uu ku soo badanayay deegaanada dalka Itoobiya iyo magaalada caasimadda ah ee Addis Ababa, isagoo sheegay in dowladda aysan wax kormeer ah ku sameyn.

Waxa uu intaasi ku daray in marka laga soo tago Hubka faraha badan ee ay wataan dadka Hubka wata ee aan ka baxsaneyn Ciidamada Booliska Federaalka iyo kuwa Difaaca Qaranka, taasi oo ay sabab u tahay kororka dadka ku dhintay dagaaladii ka dhacay qeybo ka mid ah deegaanada dalka.

Waxa ay sheegeen in dowladdu aysan dhag jalaq u siinin arrimaha la xiriira ka ganacsiga hubka, isla markaana aysan ka fiirsan.

Qareenka ayaa intaa ku daray in ay wanaagsanaan lahayd in dowladdu ay sii wado dacwadaha lagu soo oogayo dadka wata wax ka badan hal qori oo aan sharciyeysneyn.

Haddii taas la waayo waxay horseedi kartaa masiibo nidaamsan, qalalaase bulsho, colaad sokeeye oo aan loo baahnayn iyo masiibo kale, ayuu yidhi.

Haddii dowladdu ay sheegto inay awood u leedahay oo ay diyaar u tahay inay xakamayso ka ganacsiga hubka, waa inay si dhab ah u muujisaa waxtarkeeda oo ay kala tashato dalalka khibradda leh iyo hay’adaha caalamiga ah sidii loo xakamayn lahaa hubka koontarabaanka ah, ayuu yidhi.

Marka laga soo tago in la adkeeyo hubinta iyo xakameynta Hubka, Xabagta iyo Hubka kale ee la soo geliyo, hadii la qalajiyo Hubka la keeno, waxaa fursad wanaagsan u ah in la xakameeyo ka ganacsiga Hubka, Bulshadana ay ka xoroobaan Hubka sharci darada ah.

Qareenka ayaa tilmaamay in ay jirto fursad wanaagsan oo ah in laga fogaado khatarta tahriibinta hubka.


አዲስ ማለዳ Abriil 29 2014 No 47

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here