Isbeddelka cimiladu waxay noqonayaan walaac

0
713

“Heerkulka adduunkeena wuu sii kordhayaa Baraf waa dhalaalayaa, heerka badduna kor buu u kacayaa Dad badan ayaa ku naf waayey arintaasi

Waxaa jira noocyo badan oo xayawaan iyo dhir ah oo aynaan heli doonin mustaqbalka.

Waxaa cad in sababta waxaas oo dhan ay tahay isbedelka cimilada iyo warshadaynta.

Sidaa darteed, isbeddelka cimiladu waxa uu noqday arrin wax la cuno oo aan la cunin, la noolaado oo aan la noolayn.” Sidaa waxa qaba khubarada isbeddelka cimilada.

Saynisyahanadu waxa ay sheegeen in hadii habka caagaga ah aan dib loo warshadayn, hadii cilmi baadhayaashu aanay soo bandhigin natiijooyin cilmi baadhis ah oo ka kooban xalal kala duwan, hadii aanay dawladu dhaqan galin siyaasado kala duwan oo adag, iyo hadii aanay muwaadiniintu wacyi galin oo aanay qaybtooda ku darsan in dunidu la kulmaan khatar sii kordheysa.

Daraasad ay samaysay jaamacadda Cambridge ayaa bilo ka hor lagu sheegay in haddii isbeddelka cimilada adduunku uu sidan ku sii socdo ay dhici karto in bini’aadamka ay ka tirtirto dhulka korkiisa.

Khubarada ayaa tilmaamay in haddii aan laga hortagi karin isbedelka cimilada, aan la qiyaasi karin khasaaraha ka dhalan kara.

Sida lagu sheegay warbixinta sanadkan ee Sanduuqa Duurjoogta Adduunka, duurjoogta adduunka ayaa hoos u dhacay boqolkiiba 69. 83 boqolkiiba isha biyaha ee adduunka sidoo kale.

Dunidu waxay la kulantay khasaare weyn oo kala duwanaanshaha noolaha, waxaana la sheegay in khasaaraha ugu horreeya (94 boqolkiiba) uu ka dhacay Latin America.

Marka xigta, 60 boqolkiiba Afrika, 55 boqolkiiba Aasiya, 20 boqolkiiba Waqooyiga Ameerika iyo 18 boqolkiiba Yurub, ayuu yidhi machadku.

Masiibadani waxay dad badan u haystaan inay tahay masiibo aan ku talo-gal ahayn oo muujinaysa argagaxa mustaqbalka.

Khabiir ka tirsan ka hortagga isbeddelka cimilada oo dhawaan ka qayb galay dood saxafiyiin ah oo diiradda lagu saarayay isbeddelka cimilada, ayaa sheegay in 230 milyan oo Afrikaan ah ay la ildaran yihiin biyo la’aan.

Waxa uu xusay in tiradaasi ay gaari doonto 460 milyan marka la gaaro sanadka 2030-ka, isagoo caddeeyay inay jiraan calaamado badan oo muujinaya in isbeddelka cimiladu uu dhibaato weyn ku hayo, gaar ahaan Afrika.

Sannadka 2019-ka, shan ka mid ah dalalka ay sida xun u saamaysay isbeddelka cimiladu waxay ka soo jeedaan Afrika, ayuu yidhi khabiirku, isagoo xusay in saddexdii qof ee ku dhinta qaaradda mid ka mid ah ay sabab u tahay dhibaato ama cudur ka dhashay isbeddelka cimilada.

Sidaa darteed, iyada oo Afrika ay tahay dhibbanaha koowaad ee isbeddelka cimilada, waxay sheegeen in dareenka la siiyay arrinku uu aad u yar yahay, labadaba adduunka iyo naftiisa.

Waa maxay sababta fiiro gaar ah loo

siinayo Afrika?

Waxa uu khabiirku sheegay in maadaama tiirka dhaqaale ee qaarada Afrika uu yahay beeraha, in bulshada gurigeeda la dhiso ama ay ka hawlgasho aanay la xidhiidhin isbeddelka cimilada, awooddeena ka hortagga iyo iska caabinta cimiladuna ay aad u hoosayso, sidaa awgeed waa in caalamka iyo qaaradduba arrintan fiiro gaar ah u yeelo.

Waxay sheegeen in iyadoo dunida oo dhan ay u nugul tahay isbeddelka cimilada, haddana Afrika ayaa si gaar ah u nugul. Waxay sheegeen in awoodda tignoolajiyada oo hoosaysa, nidaam siyaasadeed oo liidata, dhaqaale xumo iyo hay’ado liidata iyo arrimo kale oo is biirsaday ay keeneen in difaaca iyo adkaysiga Afrika hooseeyo.

Yurub waxay dhawaan soo martay abaartii ugu xumayd muddo 500 sano ah.

Si kastaba ha ahaatee, iska caabintooda oo aad u sareysa awgeed, ayaan laga hadlin heerka ay gaarsiisan tahay dhibaatada jirta oo aan la ogeyn, ayuu raaciyay.

gorgortanka isbedelka cimilada

Shirweynaha Isbeddelka Cimilada Adduunka (COP 27), oo soo bilowday 28 sano ka hor, muddo hal sano ahna hakad galay cudurka Corona, ayaa sanadkan lagu qabanayaa dalka Masar.

Shirkan ayaa la rajeynayaa in Afrika oo ay ka jirto dhibaatooyin badan oo la xiriira is bedelka cimilada oo ay sabab u tahay qiiqa hawada sare ee dalalka horumaray ay ka soo saarto go’aamo muhiim ah oo ah wada xaajoodka ugu weyn.

Waxaa la tilmaamay in Itoobiya ay kaalin weyn ka qaadato shirkan, si taas loo gaarona la sameeyo qabanqaabada lagama maarmaanka ah.

Hogaamiyayaasha dalal badan ayaa ka qeyb galaya shirkan, waxaana ay qiimeyn ku sameyn doonaan dhaqan gelinta go’aanadii ka soo baxay shirkii hore.

Waxay go’aansadaan xalada cusub. Waxay wada xaajoodyo kala duwan wada yeeshaan.

Dhammaan shirarkii ka dhacay Ingiriiska 26-kii, ayaa waxaa laga soo saaray go’aamo muhiim ah, waxaana soo baxay in dalalku ay iska kaashadeen sidii loo dhimi lahaa qiiqa kaarboonka.

Sida ay sheegeen khubarada Isbeddelka Cimilada Itoobiya ee shirkan ka qayb gashay, waxay sheegeen inay laba jeer ku tabaruci doonaan boqolka bilyan ee dollar ee ay dalalka horumaray ku yabooheen ka hortagga isbeddelka cimilada sannadka 2025-ka.

Khubaradan ayaa sheegay in uu jiro qorshe lagu dhimayo heerkulka caalamka 1.5 digrii Celshiyas.

Dhaxalka shirkan ayaa ahaa in Maraykanka iyo Shiinaha ay ku heshiiyeen inay iska kaashadaan isbeddelka cimilada.

Hogaamiyaasha in ka badan 100 wadan (oo ah 85 boqolkiiba daboolida keymaha aduunka) ayaa balan qaaday in ay joojinayaan xaalufinta dhirta.

Isla markaana, hoggaamiyeyaasha in ka badan 100 waddan ayaa ku heshiiyey in la dhimo 30 boqolkiiba gaaska methane-ka.

Hay’adaha maaliyadeed ayaa ballan qaaday in ay $1 trillion sannadkii, ama ilaa $130 tiriliyan, ugu deeqaan horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo iyo ilaalinta deegaanka.

Si kastaba ha ahaatee, khubaradu waxay tilmaameen in xitaa rubuc aan la samayn.

Sababta ay madaxda Shiinaha, Ruushka iyo Brazil uga qeybgeli waayaan shirmadaxeedka iyo diidmada India ee joojinta qiiqa Kaarboonka haddii aan la dhimin ayaa ka mid ah caqabadaha jira.

Haddii qorshaha 2030 ee lagu xakameynayo isbeddelka cimilada aan la hirgelin, heerkulka adduunka ayaa la filayaa inuu kordho 2.1 ilaa 2.4 darajo selshiyas.

Waxa ay khubaradu tilmaameen in qorshaha 2030 uu yahay mid jilicsan oo aan shaqaynayn.

Shirweynihii 21-aad, waxa lagu taliyey in 100 bilyan oo dollar la siiyo dalalka soo koraya sannadkii, balse boqolkiiba siddeed keliya ayaa ilaa hadda la bixiyay.

Kongo oo sanad walba hoos u dhigta qiiqa gaaska aqalka dhirta lagu koriyo ee dunida boqolkiiba afar, ayaa loo yaboohay dhowr bilyan oo doolar si loo ilaaliyo kheyraadka dabiiciga ah, balse dhaqangelinteeda ayaa su’aal la iska weydiinayaa.

Haddaba, waxa khubarada laga dhegaystay khubarada in la filayo in waxyaabihii la isla qaatay ay ka dhabeeyaan shirka ka dhici doona dalka Masar bisha soo socota ee November.

Waa arrin laga doodi karo dalal badan oo Afrikaan ah oo ay Itoobiya ka mid tahay, haddii ay tahay in ay magdhow weydiistaan khasaarihii soo gaadhay iyo in ay mustaqbalka la kulmi doonaan sababta oo ah hawada sare ee hawada sii daaya, iyo in ay xoogga saaraan sidii ay u yarayn lahaayeen gaaska aqalka dhirta lagu koriyo.

Dadka qaar ayaa sheegaya in Afrika ay dhibane u ahayd isbeddelka cimilada tan iyo xilligii warshadaha.

Waxa ay ku doodayaan in lacagta na soo gaadhay ee arrintani aanay ahayn gargaar, balse ay tahay magdhow xaq ah, oo ay tahay in si adag looga wadahadlo.

Waxa uu intaa ku daray, “Waxaan u baahanahay in aan kordhino awoodda, ma aha in la yareeyo qiiqa.

“ Wadamada horumaray waxay rabaan inay nagu taageeraan dhimista Annaga, ogolaanshaha joojinta ama dhimista qiiqa gaaska aqalka dhirta lagu koriyo waxay la mid tahay go’aansashada inaan la ballaarin warshadaha.

Mar haddaynu go’aansanayna, suurtogal maaha in la qoomameeyo oo la beddelo Sidaa darteed, waxay sheegeen in aan loo baahnayn in qaabkan lagu wadahadlo.

Taas bedelkeeda waxaa lagama maarmaan ah in lagu dadaalo sidii loo kordhin lahaa dadaalka la qabsiga, si taasi loo gaaro waa in sida ugu dhaqsiyaha badan loo fuliyo bixinta magta dalalka horumaray.

Waxaa jira kuwa leh, “Ma ahan arrin aan ka tanaasuleyno haddii aan lacag helno, dhibaatada halista ah awgeed, Afrika maahan kaliya in la helo magdhow ee waa in sidoo kale lagu heshiiyaa in la yareeyo gaaska aqalka dhirta lagu sii daayo.”

Weriye Dems Mekuria oo sheegay inuu ka qayb galay shirweynihii 24-aad ee isbedelka Cimilada (COP 24) ee ka dhacay dalka Poland, ayaa tilmaamay in Itoobiya ay ka mid tahay 10-ka waddan ee ay sida weyn u saamaysay isbeddelka cimilada.

Wuxuu sharaxay in wax soo saarka hoos u dhaca, dabka, biyo la’aanta, roobabka aan xilligoodu dhicin, cudurrada iyo abaaruhu ay yihiin sababaha isbeddelka cimilada.

Isagoo sheegay in arrintan ay dayacday warbaahinta Itoobiya iyo Afrika, kaliya 30 ka mid ah in ka badan kun wariye oo ka qayb galay shirkii wada xaajoodka ee ka dhacay dalka Poland oo ay ku jireen afar wariye oo ka socday Bariga Afrika ayaa ka yimid Afrika.

Tani waxay muujinaysaa sida yar ee loo eegayo arrinta qaaradda, ayuu yidhi.

War wanaagsan warbaahinta

Waxaa la tilmaamay in hadda ay jiraan mowduucyo dhowr ah oo ay saxaafaddu diiradda ku saarayso isbeddelka cimilada iyo in ay sameeyaan warbixinno xiriir ah.

Mid ka mid ah kuwan waa barnaamijka Cagaha Cagaaran halkaas oo tiro geedo ah lagu beero sannad kasta.

Waxaa la sheegay in haddii la beero 500 bilyan oo geed, in xadiga gaaska aqalka dhirta lagu koriyo ee hawada ku jira la dhimi karo rubuc.

Intaa waxaa dheer, iyada oo la xiriirta dhismaha iyo ballaarinta tamarta dib loo cusboonaysiin karo, ka qayb qaadashada biyo-xireenka weyn ee Renaissance Dam, dabaysha iyo tamarta qorraxda iyo tamarta geothermal waa ilaa 60 kun oo megawatts.

Waxa la tilmaamay in iibinta Kaarboonka, oo ay Itoobiya bilawday in ay kaymo-beerto, bixinta mag-dhowga dalalka horumaray, iyo dedaalka la-qabsiga iyo iska-hor-istaagga cimilada ay noqon karto waxa ugu weyn ee warbaahintu diiradda saarto.


አዲስ ማለዳ Oktoobar 19 2015 No 72

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here