Dublamaasiyadda Itoobiya oo ku dhisan shucuur iyo caqli

0
692

Fursadda xidhiidhka caalamiga ah ee Itoobiya si uu u noqdo ajandaha dhammaan muwaadiniinta ka baxsan dublamaasiyiinta ayaa sii kordhaya. Mararka qaar waxaa bannaanbaxyada lagu dhawaaqayaa halku dhigyo kala duwan.

Qoraalkoodu waa taban iyo mid togan. Kibir iyo dhaleecayn may lumin.

Marar kale ayaa la arkayaa qaar ka mid ah madaxweynayaasha maamul goboleedyada iyo wasiirada oo iska indha tiraya dalalka qaarkood khudbadaha iyo qoraalada ay ka jeedinayaan fagaarayaasha iyo warbaahinta Codka warbaahinta bulshada ee dhaqdhaqaaqayaasha iyo saameeyayaasha ayaa sidoo kale lagu arkay waxyaabo la mid ah.

Saamaynta isugaynta arrimahan miyay saamaynaysaa saaxadda dublamaasiyadda? Hadday haa tahay, taban ama togan? Xili Itoobiya ay tahay isha beesha caalamka, sidee u ekaan kartaa ka qaybgalka muwaadiniinta iyo dadka saamaynta ku leh qaybta?

Khubarada arrimahan ku xeel dheer oo wargeyska news Morning la hadashay su’aalahaas iyo kuwo kale oo la xidhiidha ayaa siyaabo kala duwan u lafa guray xaaladda.

Macallinka cilmiga siyaasadda iyo xiriirka caalamiga ah ee jaamacadda Debre Berhan Damtwe Tesema (R/Professor) ayaa sheegay in boqolkiiba 80 nidaamyada sirdoonka diblumaasiyadeed ee dunida reer galbeedka ay xogta ka soo ururiyaan ilo dadweyne.

Waa khudbadihii ay madaxda ama siyaasiyiinta iyo dadka saamaynta ku leh dalka ka jeediyeen madal iyo warbaahinno kala duwan Waxaa ku jira fariimaha si weyn looga dhex heli karo baraha bulshada ama bannaanbaxyada dadweynaha.

Marka la eego qiimaynahaas, dalalku waxay xisaabin karaan danahooda qaran oo ay mawqif ka qaadan karaan.

Waxay sheegeen in arrintan ay saameyn taban ama togan ku yeelan karto xiriirka ay la leeyihiin dowladda dalkaas.

Gutema Daniel, oo ah khabiir ku takhasusay xiriirka caalamiga ah, isla markaana shahaadada PhD-da ka diyaariyay jaamacadda Addis Ababa, ayaa sheegay in ra’yiga dadweynaha ee la maqlo qaab aan ahayn madal diblumaasiyadeed oo rasmi ah, oo ay ku jiraan kuwa mas’uuliyiintu aysan wax saameyn ah ku yeelan wax ka beddelka xiriirka dibadda.

siyaasadda waddan kale si togan oo ka baxsan isticmaalka gudaha

Sida laga soo xigtay Gutema, ra’yigaas dadweynaha iyo fariimaha ay ku dhawaaqayaan mas’uuliyiinta ka baxsan dhinaca diblomaasiyadda, waxay saameyn xun ku yeelan karaan xiriirka dalalka kale ee dalka.

Tani waxay dhacdaa sababtoo ah waxaa loo arkaa in dowladuhu ay ku dhawaaqayaan siyaabahan aan rasmiga ahayn waxay ku adag tahay inay sheegaan dhinaca rasmiga ah ee diblomaasiyadda.

Waxay sheegeen in mansabyada inta badan ka muuqda siyaalo aan rasmi ahayn aysan ku imaan si aan kala sooc lahayn, balse ay tahay in laga fikiro oo la sameeyo si dadka loo fikiro.

Dhankooda waxa ay sheegeen in ujeedada guud ahaan diblumaasiyadu ay tahay in cadawga la dhimo, lana kordhiyo asxaabta, taasina ay tahay in la helo faa’iidooyin dhaqaale, cilmi iyo teknoloji oo loo baahan yahay si loo gaaro yoolka la hiigsanayo. dadka waddanku waxay rabaan inay gaadhaan ama guusha ay rabaan inay helaan.

Waxay dhegaystaan ​​oo ay sheegaan inay waajib ku tahay dublamaasiyadda casriga ah inay la saaxiibaan hay’ad kasta oo waxtar u leh baahiyaha qaranka sida amniga, horumarinta dhaqaalaha, ilaalinta jiritaanka qaranka, ilaalinta midnimada dhuleed, iyadoo aanay saamayn ku yeelan qaybihii hore iyo kuwo kale toona. duruufaha sida xiriirka gaarka ah Xaaladdan ayaa ka dhigaysa dawladuhu inay ku dhaqmaan iyagoo u malaynaya inaysan jirin saaxiib ama cadow joogto ah.

Sidaa darteed, waxay sheegeen in dublamaasiyadda lagu saleeyo caqli-gal halkii ay ka ahaan lahayd caadifad dhinac walba ah.

Waxay sheegeen in sababtaas awgeed loo baahan yahay hay’ado diblomaasiyadeed oo rasmi ah iyo cudud shaqaale halkii loo mari lahaa habraac aan rasmi ahayn. Waxay hoosta ka xariiqeen in dhawaaqyada ka soo yeeraya xiriirka dibadda ee dalka ee ka baxsan waddadan caadiga ah ay marin habaabiyaan natiijada la rabo haddii aan si sax ah loo maamulin.

Rebuma Dejene, oo ah khabiir ku takhasusay cilmiga siyaasadda iyo xidhiidhka caalamiga ah ayaa hadalkiisa ku bilaabay in Itoobiya ay tahay halka ay beesha caalamku diiradda saarayso kadib dagaaladii iyo nabad la’aanta ka dhacday Itoobiya.

Waxay leeyihiin waa in si taxadar leh loo tixgaliyo diblomaasiyaddeena iyo xiriirka caalamiga ah inta lagu jiro dhibaatadan oo kale. Sida uu qabo Rebuma, mawqifka reer galbeedka ee ku wajahan Itoobiya inta badan waa cadaalad darro oo salka ku haysa falanqaynta.

Rebuma waxa uu sheegay in mawqifka ay Maraykanka iyo wadamada sida Ireland ka mid yihiin ay u ololaynayaan ee ku saabsan Itoobiya uu ka dhigan yahay jihada siyaasadda dunida reer galbeedka ee aan ahayn mid gooni-gooni ah.

Waxa ay sheegeen in falka noocaan ah uu yahay mid qaldan,sida laga dheehan karo ficilada ay ka sameeyeen Suuriya,Koonfurta Sudan iyo xasaradaha la midka ah ee ilaa hadda socda.

Sida uu sheegay Rabuma, mid ka mid ah qodobbada u muuqda inay sababeen hab-dhaqanka caddaalad-darrada ah ee reer galbeedka ayaa ah in dalalku aanay go’aanadooda ku salayn falanqayn cad. Dhinaca Itoobiya, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa shirar joogto ah yeesha iyo go’aamadii ay soo saartay dawladda Maraykanku tusaale ahaan.

Waxay sheegeen in cunaqabataynta iyo go’aannada, sidii lagu sameeyay dalal badan oo hore, ay ka dhigayaan dhibaatada murugsan halkii ay ka keeni lahaayeen natiijooyin la rabay.

Qodobada lagu xusay go’aanka H.R. 6600 ee dawladda Maraykanku ka soo saartay Itoobiya waxaa ka mid ah khudbadihii ay madaxda Itoobiya ka jeediyeen fagaarayaal kala duwan.

Xiliyadan oo kale oo ay jiraan xiisado ayaa waxa ay ku nuuxnuuxsadaan in fariimaha ka soo yeeraya maamulada qaar loo qaadan karo in ay yihiin kheyraad ku jira saaxadda diblumaasiyadda, taasi oo gaari karta mid ballaaran.

Sidaa darteed, waxa uu fahamsan yahay in ra’yiga ku dhisan shucuurtu iyo hadallada jees-jeeska ah aanay waxba u tarayn dublamaasiyadda Itoobiya iyo xidhiidhka caalamiga ah, waxaanu hoosta ka xarriiqay in baahideenna la waafajiyo su’aalo macquul ah oo sax ah.

Hadda, khilaafka diblomaasiyadeed iyo cadaadiska, ra’yiga dadweynaha ee reer Galbeedka ayaa sii xumaanaya.

Si kastaba ha ahaatee, Professor Damtyu, oo sheegay in Itoobiya ay ku socotay wadadii is-bahaysi la’aanta tan iyo xukunkii Imbaraadoor Menelik II, ayaa sheegay in xaaladdan ay aad u qaabaysan tahay xilligii uu xukunka hayey Xayle Salaase.

Laakiin waagii Dergiga, waxa jiray u janjeera dhanka garabka bari, taas oo ay sabab u ahayd fikirkii uu nidaamku faafin jiray.

Dergigii ka dib iyo xaalada aan maanta ku jirno waxay leeyihiin Itoobiya ma hayso jiho dublamaasiyadeed oo u kala saarta inay ka tirsan tahay dhinacaas.

Gutema waxa uu sheegay in laga soo bilaabo dawladii Imperial ee Xayle Salaase, xidhiidhka dibadda ee Itoobiya cidina ma maamulin, balse siyaasadda waagii boqorku waa mid u xaglinaysa reer galbeedka.

Dergigi wuxuu aad ugu jihaystay dhanka bari Laakin dunida maanta jirta kuma habboona in loo kala qaybiyo Bari iyo Galbeed. Gutema waxa uu sheegay in habka diblumaasiyadeed ee Itoobiya ee hadda jira uu si aad ah u qeexay habka ”waxqabad”.

Waxay sheegeen in halkii saaxiibtinimo lagu xidhi lahaa mabda’a ay u furan tahay in cid kasta lala shaqeeyo iyadoo laga duulayo shuruudaha ilaalin kara danta qaranka.

In kasta oo habkani uu si gaar ah faa’iido u leeyahay is-bahaysiga quwadda adduunka ee aadka loogu muransan yahay, waxay sheegeen in xaddidaadda dublamaasiyadda rasmiga ah la arki karo.

Marka loo eego ra’yiga Gutema, Itoobiya way ka xoog badneyd waqtiyadii hore.

Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyey waxay sheegeen in xidhiidhka arrimaha dibadda ee Itoobiya uu soo foodsaaray dhibaato weli isha lagu hayo, taas oo ay ugu wacan tahay in shaqadii ay ahayd in lagu qabto hannaanka dublamaasiyadeed ee caadiga ah aan la qaban.

Gutema waxa uu sheegay in xitaa dhanka diblumaasiyadda guud aan si naadir ah loo dareemin shaqooyinka la qabanayo iyadoo la kaashanayo hay’adaha diblomaasiyadda ee rasmiga ah.

Rabuma sidoo kale waa ku raacsan yahay fikradan.

Rebuma, oo sheegay in inta badan ay jirto dhibaato ah in aan shisheeyaha gaar ahaan reer galbeedka dusha ka saarno dhibka ina haysta, waxa uu ku nuuxnuuxsaday in inkasta oo ay jiraan dhibaatooyin badan oo dhinaca reer galbeedka ah, haddana waxa loo baahan yahay in aynu dib u eegno khaladaadkii aynu samaynay.

Tusaale ahaan, dib u habaynta siyaasadeed ka dib, xidhiidhka Itoobiya iyo dalalka reer galbeedka iyo hay’adaha caalamiga ah waxa uu dib u soo noqday wada shaqayn xooggan iyo wanaag, laakiin dagaalkii woqooyi ka dib, xidhiidhkaas wuu xumaaday, cunaqabataynna waa la saaray.

Waxay yiraahdeen, “Haddaba, waa maxay khaladaadkii aan galnay si ay xaaladdu heerkan u gaarto, maxayse ahayd shaqada-guri-guriyeedka ee aan qabannay?”

Saddexda khabiirba waxa ay isku raaceen in faa’iidooyin badan ay jiraan marka ay muwaadiniintu si firfircoon ula socdaan oo ay u fiirsadaan xidhiidhka dibadda ee dalkooda.

Muwaadiniinta waddanku waxa ay xaq iyo waajib ku tahay in ay codkooda kor u qaadaan oo ay cambaareeyaan ama iska difaacaan faro-gelin kasta oo shisheeye ku hayaan madax-bannaanida dalkooda iyo danaha qarankooda.

Si kastaba ha ahaatee, diblomaasiyadda iyo xidhiidhka caalamiga ahi waxa ay leeyihiin garoon iyo xeerar u gaar ah, sidaa awgeed waxa ay u baahan yihiin xirfado xirfadeed.

Marka dhankaas laga eego, shacab ahaan fariimaha ka guuxaya baraha bulshada iyo bannaanbaxyada waa in lagu hagaa aqoon iyo caqli-galnimo. Mas’uuliyiinta Meles oo xiriirka arrimaha dibadda uu si toos ah u saameeyay ayaa sheegay in la xadido khudbadahooda fagaare. Isagoo xusay in farqiga lagu arkay qaybta uusan ahayn mid fudud.

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here