Daraasad ay samaysay xarunta caafimaadka ee Yonse Global Health Center ayaa muujisay in cudurrada kala duwan ee haweenka ku dhaca ay boqolkiiba 50 ka sarreeyaan kuwa ragga.
Dhacdooyinka cudurrada kala duwan ayaa 75.5% dumarka ah iyo 25.5% ragga, ayay xaruntu sheegtay.
Intaa waxaa dheer, 412 dhimasho 100,000 ee dhallaanka nool.
Cudurka HIV/AIDS-ka ee haweenka ku dhaca ayaa ah boqolkiiba 1.9, halka ragga la sheegay in uu hoos u dhigay caafimaadka iyo fayoobida haweenka.
Sida ay xaruntu sheegtay, ku dhawaad kala badh dadka Itoobiya waa dumar, waxayna u nugul yihiin cudurada, gudniin, afduub iyo dhaqaale xumo.
Waxa uu xusay in Itoobiya ay ka mid tahay dalalka ugu hooseeya ee sinnaan la’aanta jinsiga ee Afrikada Saxaraha ka hooseeya, iyadoo haweenka ay helaan caafimaad, waxbarasho iyo xuquuqul insaanka ay aad uga yar tahay ragga.
14.1% dumarka ay da’doodu u dhaxayso 20 ilaa 24 jir ayaa lagu guursaday 15 jir, boqolkiiba 40.3.
Inkasta oo ay arintu ku kala duwan tahay deegaanba deegaan, haddana waxaa la sheegaa in ay wax weyn ka tari doonto deegaanka Axmaarada.
Guurka hore iyo uurka ayaa dumarka ku qasbay inay ku noolaadaan nolol faqri ah, boqolkiiba 13 dumarka Itoobiya ee da’doodu u dhaxayso 15 ilaa 19 jir waxay dhaleen iyagoo degdeg ah.
Dhinaca kale, xarunta caalamiga ah ee caafimaadka ee Yonse ayaa warbixin ay ku samaysay 14,452 qoys oo ku kala nool meelo kala duwan oo dalka ah ku sheegtay in 54.1% ka mid ahi ay isticmaalaan qorshaynta qoyska.
Sida laga soo xigtay daraasadda, 95% ka qaybgalayaashu ma garanayaan meel laga helo ka hortagga uurka ama aqoon yar oo ku saabsan ka hortagga uurka ee casriga ah.
Deegaanka Soomaalida, tusaale ahaan, ka hortagga uurka waa 3% kaliya.
Caafimaadka haweenka waxaa si xun u saameeyay faqriga, nafaqo-xumada iyo daryeel-caafimaad la’aanta, ayay xaruntu sheegtay.
Sida lagu sheegay daraasad caalami ah, tirada dhalmada ee ay sameeyeen xirfadlayaal tababaran inta lagu jiro darasadkan cudurada ayaa hoos u dhacay 27 boqolkiiba.
Tirada isticmaalayaasha raadinaya adeegyada qoyska ayaa hoos u dhacay 27 boqolkiiba, halka adeegyada ilmo soo rididda muxaafidka ah ay hoos u dhacday 16 boqolkiiba.
Cilmi baadhisyda ayaa la sheegay in ay ka soo baxday Axmaarada, Oromiya, Sidama, Soomaalida iyo deegaanada Koonfureed.
Daraasadda ayaa ka koobnayd 48 degmo, 918 xaafadood iyo 14,452 qoys.
Xarunta Caafimaadka Caalamiga ah ee Yonse waa urur aan faa’iido doon ahayn oo ay aasaastay Jaamacadda Koonfurta Kuuriya oo fadhigeedu yahay Yonce waxayna diiradda saartaa caafimaadka bulshada adduunka.
አዲስ ማለዳ Laga yaabaa 20 2014 No 50



