2014 dhacdooyinka siyaasadda iyo dhaqaalaha

0
803

Dad badan ayaa ka marag kacaya in sanadkan 2014-ka oo saacado un ay ka harsantahay in lagu dhawaaqo ay la kulmeen dhacdooyin badan oo la yaab leh oo ku saabsan nolosha bulsho, dhaqaale iyo siyaasadeed ee muwaadiniinta.

Abaora oo sheegtay in uu dhulkan ku noolaa muddo 69 sano ah, waxa uu yidhi “Sanadkan waa in aan dib loo celin”. Dalkeenu ma soo marin sanad xun sida sanadkan nolosheyda ama wixii aan maqlay waagii hore.

Weli dadka waa la dilayaa, laakiin haddaan nahay Itoobiyaan, waa markii ugu horreysay oo sidan oo kale naloogu dilo.

Waa sannadkii nolosha nalaga qaaday xataa waxyaalihii ugu yaryaraa Oo muxuu sanadkan na tusay?

Esegenet Bacal oo da’yar (magaca aabaheed waa la bedelay) ayaa tidhi, “Ma jiro wax gaar ah oo 2014 ka dhigaya mid xun ama wanaagsan.” Dal ahaan, waxaynu nahay faqiir hor iyo sanadkan labadaba.

Waxyaabo badan ayaan asal ahaan iska beddelin Waxaan maqlaa dadka oo ka hadlaya sanadkan inay si gaar ah u xun yihiin, laakiin anigu kuma raacsani.

Waxaa laga yaabaa sababta oo ah wax xun iguma dhicin, waan qaldanaa,” ayay tiri.

Siyaasadda

Dad badan ayaa sheegay in ay adagtahay in la lafa guro lana sharaxo siyaasadda Itoobiya ee hadda jirta.

Sannadkii 2014-kii, dhismihii dawlad cusub ayaa laga yaabaa inay ahayd waxa ugu caansan qaybta siyaasadda.

Doorashadii lixaad ee qaranka ka dib, xisbiga barwaaqadu wuxuu soo dhisay xukuumad cusub 24-kii Sebtember 2014, wuxuuna ku tilmaamay bog cusub.

Waxaa dad badan u cad in wejiga cusub oo la sheegay inuu badan yahay uu ka dhigan yahay isbedel wanaagsan oo dhinac walba ah, mid dhaqaale iyo mid siyaasadeed, dalkana uu ku gaari karo meel wanaagsan.

Si kastaba ha ahaatee, kuwa tixraacaya dhacdooyinkii waaweynaa ee dhacay cutubka cusub ka dib waxay u badan tahay inay yiraahdaan cutubka cusub waa “majaajilloon dadka”.

Waxaa la yaab iyo amakaag ku noqotay indhaha iyo dhegaha shacabka in madaxdii TPLF oo si weyn uga cabanaysay shacabka iyo dawladuba dagaaladii waqooyi iyo taliskii hore ee EHRDP lagu sii daayay iyagoo kumarmarsiyoonaya cafis si loo balaadhiyo jawiga siyaasada.

Arintan ayaa dhacday horaantii bishii Janaayo, waxaana lagu xasuusan doonaa in madaxdii hore ee TPLF oo uu kamid yahay Sebhat Nega lagu daray gal dacwadeedka gudoomiyaha ururka TPLF Debretsion Gebremichael (Dr.)

Waxa si weyn loo hadal hayey in falkani aanu ahayn mid sharciga baalmarsan oo keliya, balse waxa uu iftiimiyey cabashada ah in aanay dadku waligood xukuumadda kala tashan go’aamo siyaasadeed.

Sidoo kale, waxa aan la ilaawi Karin in Guddida Wada-tashiga Qaranku si rasmi ah hawshooda u bilaabeen badhtamihii bishii March 2014-ka.

Taas beddelkeeda, waxa uu ahaa sannad markii la xidh-xidhay suxufiyiin badan, dad laga afduubtay guryahoodii oo aan la ogayn meel ay ku dambeeyeen maalmo.

Waxa kale oo la soo jeediyay 2014 in daar cusub lagu dhisayo 49 bilyan oo birr Marka laga yimaaddo 2014-ka ayaa sidoo kale ahaa sannadkii laga saaray xudduudaha Addis Ababa iyo Oromia, taasoo markii horeba la sheegay inay keentay qalalaase badan oo bulsho iyo dhaqaale, sababtoo ah dadku kamay qayb-gelin, wuxuuna ahaa go’aan siyaasadeed oo gooni-gooni ah oo xukunka lagu riday.

Itoobiya oo muddo labaatan sano ah ka faa’iidaysanaysay fursada cashuur la’aanta ah ee dawladda Maraykanku u siisay dalalka Afrika ee Saxaraha ka hooseeya inay u dhoofiyaan badeecado kala duwan, ayaa laga mamnuucay fursadan dagaalka socda awgeed.

Xubnaha Congress-ka Mareykanka ayaa sidoo kale soo bandhigay sharci qabyo ah oo lagu cunaqabateynayo shaqsiyaadka la sheegay in ay mas’uul ka yihiin xadgudubyada la xiriira colaadda Itoobiya.

Hindise sharciyeedkan oo loo soo jeediyay in uu yahay “Xeerka xasiloonida, nabadda iyo dimoqraadiyada Itoobiya” ayaa si weyn looga soo horjeestay, iyadoo la sheegay in uu sharci qasab ah ku soo rogayo ka qaybgalayaasha dagaalka.

Waxa kale oo uu ahaa sanad uu socday olole mudaaharaad ka dhan ah reer galbeedka oo loogu magac daray “Maya” ama “ku filan”, xataa muddo kooban.

Si kastaba ha ahaatee, qabyo-qoraalka “HR 6600” oo si mug leh loo xusi karo cadaadiska caalamiga ah ee Itoobiya soo food saartay 2014-kii, ma uusan saxiixin Madaxweynaha.

Dhacdo kale oo dublamaasiyadeed oo sanadkan dhacday ayaa ahayd xiriirka Itoobiya iyo Eritrea, kaasoo xiriirkooda dib u soo cusboonaysiiyay saddex sano ka hor.

Inta badan waxaa la arkaa in xiriirka labada dal ay go’aan ka gaaraan labo hoggaamiye oo kali ah.

Dad badan ayaa is waydiinayay in xidhiidhka Itoobiya iyo Ereteriya uu noqdo mid habaysan. Waxaa cad in sida uu u ekaan karo xiriirka labada dal aysan dadku ka hadlin.

Si kastaba ha ahaatee, inkastoo ay fiicnaan lahayd in xiriirka hay’adaha iyo bulshada ee la qorsheeyay uu sii socdo, haddana xiriirka labada mas’uul ayaa gaaray heerkii ugu dambeeyay.

Bishii April ee sanadkan, si loo sii xoojiyo xantaas, Eritrea waxay hoos u dhigtay xiriirkeeda diblumaasiyadeed ee Itoobiya muddo saddex sano ah, waxayna wakiil ka ahayd fulinta.

Waxaa la sheegay in sanadku uu ahaa markii dagaalku dhacay laba jeer hal sano gudaheed. Waxay ahayd sanadkii ay kooxda TPLF oo lagu tilmaamo Argagaxisada ay weerar ku qaadeen xagaagii sanadkii hore khasaare badana ay ka gaysteen deegaanada Canfarta iyo Axmaarada, sidoo kale wuxuu ahaa sanadkii ay kooxda TPLF khatar ku ahayd jiritaanka dalka dib looga noqday.

waxaana wajigii koowaad ee kooxda hawlgalka ololaha ay gaadheen Debre Siinaa oo ay dib ugu soo laabteen Mekele.

Waxaan la iloobi karin in shan bilood oo khasaare ah oo aan weli laga soo kaban, uu billowday weerar cusub toddobaadyadii u dambeeyay ee bishii Ogosto, dagaalkana uu u soo laabtay wareegii saddexaad.

Sidoo kale, waxay ahayd sannadkii ay Suudaan duullaanka ku qaadday Itoobiya oo ay dhul ballaaran ka qabsatay, Al-shabaabna ay jabiyeen xuduudda Itoobiya oo ay markii ugu horreysay taariikhda billaabeen inay uso gidban itoobiya

Magaalada caasimadda ah ee Gambella ayaa sidoo kale waxaa gacanta ku hayay maleeshiyaad hubeysan, waxaana ay aheyd sanadkii la weeraray. 2014.

Horay waxaa jiray shaki badan oo ay dadweynuhu ka qabeen in ay wadahadli qaraan dowladda federaalka iyo kuwa dowladda KMG ah, waxaana markii dambe ay dowladdu billowday hannaanka wada xaajoodka iyadoo si cad u sheegtay in lala xaajoonayo kooxdan si dagaalka nabad lagu dhammeeyo.

Su’aasha ku saabsan deegaameysiga ayaa aad loo soo bandhigay sanadka dhexdiisa, gaar ahaan markii su’aalo badan laga keenay qoomiyadaha koonfurta Itoobiya.

Marka laga yimaaddo go’aanka ay xukuumaddu ku dhistay deegaanka 12-aad, khilaafka u dhexeeya dadka reer Guraaga ee ka dhiidhiyay nidaamka dawladnimo ee ay ku doodayaan inay iyagu is maamulayaan, ayaa sidoo kale ah arrin siyaasadeed oo soo shaac baxday dabayaaqadii sanadkan 2014-ka.

“Dhaqaalaha”

Sannadka 2014, qaybta dhaqaalaha waxay aragtay dhowr dhacdo oo togan iyo kuwa taban.

Khaasatan waxa uu aad u fakarayaa oo qiimaha maciishada oo aan sanadihii hore la arkin ayaa culays weyn saaray dhaqaalaha iyo nolosha bulshada muwaadinka

Badeecooyin badan ayaa labanlaabmay ama saddex jibaarmay qiimaha.

Waxaa la aaminsan yahay in dagaalka Ruushka iyo Yukreeniyaan ee dhacay isla sanadkaas uu ka dhigay qiimaha maciishadda mid ka sii daran.

Sibidhka ayaa sanadkaas lagu iibin jiray ilaa 600 oo Birr, balse sanadkan waxa uu gaadhay 1,800 oo Birr.

Saliida sidoo kale wax ka badan labanlaab litirkiiba isla sanadkaas.

Sannadkii hore ayay ahayd markii shidaalka laga saaray nidaamka kabida oo ilaa hadda la iibinayay, waxaana halkii litir lagu kordhiyey in ka badan 200,000 oo birr.

Sida la ogsoon yahay qiimaha bacriminta ciidda oo ah qayb ka mid ah beeralayda oo ah tiirka ugu muhiimsan ee dhaqaalaha dalka ayaa kor u kacay saddex jeer halkii kintalba si aan hore loo arag.

Dhinaca kale dakhliga dhoofinta iyo soo dejinta Itoobiya ee isla sanadkaas waxa loo arkaa mid wanaagsan.

Dhammaystirka wareegga saddexaad ee buuxinta biyo-xidheenka weyn ee Renaissance Dam, habka guud ee dhismaha biyo-xidheenka

Waa in aan la iloobin in la gaaro boqolkiiba 88 iyo koronto ee marawaxadaha labaad ay ahaayeen natiijooyin kale oo wanaagsan sanadka.

Muddo sanad ah ayaa laga joogaa markii la hawl galiyay gawaadhida korontada ku shaqeeya, waxaana la sameeyay aag ganacsi oo xor ah oo ugu horeeyay, waxaana sidoo kale shaqo bilaabay baanan cusub oo door ku leh kobaca iyo helida bangigu, waxaana la go’aamiyay in Bangigu shaqeeyo.

qaybta waxay u furnaan doontaa suuqa dibadda Inkasta oo la sheegay in meel walba laga dhagax dhigay mashaariic aad u waaweyn oo qaran, isla markaana laga tegay sidii ur biyo ah, haddana isla sannadkaas waxa la dhagax-dhigay dhismayaal ballaadhan oo horumarineed oo lagu bilaabayo faa’iidooyinka muhiimka ah.

Xagga nolosha bulshada, waxa la sheegay in sannadku uu ka dhacay fowdo badan Waxaa la maqlayaa dad badan oo xusaya in ay jirtay xilli ay meesha ka baxday qiyamkii wanaagsanaa ee bulsho ahaan ku noolaayeen, taasoo ay ugu wacan tahay khilaafyada meel kasta ka dhaca iyo in la is weydiiyo sharciga iyo kala dambeynta heer dowladeed iyo mid shaqsiyadeed.

Dhacdooyinka la sheego inay khaldan yihiin adeegsiga tignoolajiyada ayaan la iska indho tiri karin iyadoo aan la xusin inay gilgileen nolosha bulsho ee dad badan.

Natiijadii ka soo baxday ardayda fasalka 12-aad oo ka careysiisay waalidiin iyo arday badan iyo sidoo kale wareegii 14-aad ee guryo wadaag ah oo tuugo badan ay ka dhaceen.

Sannadkan oo dhan, waxaa soo noqday muwaadiniin aad u tiro badan oo ku dhibaataysan qurbaha, gaar ahaan Sucuudiga iyo Bariga Dhexe.

Sannadka oo dhan, dhibaatooyin badan oo siyaasadeed iyo kuwo dhaqaale ayaa la xalliyay.

Sida ay bulshadu ka marag kacdo oo ay dawladu tidhaahdo tuuganimada (musuqmaasuqa) ayaa ilaa hadda soo badanaya, iyadoo aanay dad badani hilmaamin in meelo badan oo dalka ka mid ah ay muwaadiniintu si nabad ah uga baxeen oo aanay dib ugu soo noqon.

Waxay ahayd xili dadka u dhashay deegaanka Axmaarada loo sheegay inaysan gali doonin Addis Ababa oo ay dhibaato ku hayeen muddo bilo ah ayna aad uga xumaadeen go’aanka dowlada.

Dad badan ayaa qaba in sanadkan (2014) uu ahaa sanad xun iibka naxashka ee uusan ahayn sanad u xun dadka kale.


አዲስ ማለዳ Bagume 5 2014 No 65

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here