Sidee bay go’aanka xukuumaddu uga laabatay dacwadda u saameeyey Qurba-joogta?

0
710

Waxaa la sheegay in Itoobiya ay soo food saartay cadaadis badan oo gudaha iyo dibadda ah oo ay ugu wacan tahay dagaalkii dhacay dabayaaqadii October 2013 ilaa hadda socda.

Cadaadiska dibadda ayaa isna keenay cadaadis gudaha ah, jabinta maleeshiyaadkii kala duwanaa, dhimashada iyo barakaca dadka rayidka ah ee deegaanada dalka.

Waxaa la sheegay in dalka uu ka jiray cadaadis weyn oo keeni kara cunaqabateyn iyadoo dawlad iyo shacbiba ay kaalintooda ka qaadan karaan sidii dhibaatada Itoobiya looga dulqaadi lahaa, haddana wax yar oo ay ku soo kordhiyeen dadka Itoobiyaanka ah ee dibadaha ku nooli maahan mid aan yarayn.

Taasi waxay keentay in dadka Itoobiyaanka ah ee ku nool daafaha caalamka iyo kuwa Itoobiyaanka ah ee ka soo jeeda Itoobiya ay si isdaba joog ah u sameeyaan mudaharaadyo, iyagoo ka dalbanaya dalalka Itoobiya ku cadaadinaya in ay ka waantoobaan falalka ay ku doonayaan inay ku qaboojiyaan xiisadda gudaha, una caddeeyaan caalamka xaqiiqada ka jirta dalka.

Waxaa intaa dheer, waxtarka ay dadka Itoobiya ee ku nool dalka dibadiisa ku soo kordhinayaan dhaqaalaha dalka, waxa ay ku qiyaaseen in afar meelood meel wax ka badan dhoofinta wax soosarka dalka ay ka yimaadaan qurbaha.

Intaa waxaa dheer, tan iyo markii la dhisay biyo xireenka Grand Renaissance, taageerada xubnaha qurba-joogta ayaa la sheegay inay tahay mid muhiim ah.

Dad badan oo Ethiopian ah oo ku nool dalka dibadiisa iyo kuwa asal ahaan ka soo jeeda Itoobiya ayaa dalka soo gaadhay, ka dib markii uu dhawaan ku baaqay raysal wasaare Abiy Axmed in dib loo soo nooleeyo dhaqaalihii dagaaladu ragaadiyeen, isla markaana la saxo fikradaha khaldan ee Maraykanka iyo dalalka kale ee reer galbeedka.

Inta badan waxaa la sheegaa in la joogo xilli ay dhammaan shacabka Itoobiya dal iyo dibadba ay u istaageen sidii ay u wajihi lahaayeen dhibka qaran, loogana gudbi lahaa.

Xili dad badan oo Ethiopian ah oo ku nool dalka dibadiisa ay aqbaleen martiqaadka loo fidiyay, isla markaana ay ka fikirayaan inay dalkooda yimaadaan si ay u xoojiyaan taageeradooda ay u hayaan dalka, ayaa waxa 29-kii December ay kala jabeen dad badan oo jahawareer ku riday.

Siideynta Sibhat Nega iyo 5 xubnood oo ka tirsan kooxda TPLF oo dhowrkii sano ee lasoo dhaafay ay ku hoos jireen ilaalada Debre Tsion G.Michael, ayaan jaaliyadu soo dhawaynin, waxaana la sheegay inay abuurtay niyad xumo.

Xabashida, hadday yimaaddeen iyo haddii kaleba.

Redwaan Xuseen oo degan London, waa xubin golaha sare ee ururka qurba-joogta Itoobiya, ahna wakiilka London.

Waxa uu sheegay in dhawaan uu tagay dalka Itoobiya, isagoo sheegay in uu aad uga xun yahay maxaabiista dowladda ay si lama filaan ah u sii deysay.

In badan oo walaalaheen ah ayaa ku dhintay furriinka; Waxa uu sheegay in wax laga xumaado ay tahay in eheladooda la sii daayo iyadoo aan wax dhar ah laga bedelin. “Waxaan rumaysanahay in go’aanku uu khalad yahay,” ayuu yiri Redwan, “laakin kama soo jeesan doono dalkeenna.”

In kasta oo aanan hubin, haddana Redwan waxa uu ku andacoonayaa inay jiraan Qurba-joog ka noqday go’aankan ay Xukuumaddu ku joojisay Duulimaadyadii ay ku safri lahaayeen.

Dalkiisii   baa u yeedhay. Wuxuu ku macneeyay inuu si xushmad leh ugu imaan doono dadkiisa.

Isla markaana aynu wakhti, tamar iyo maalba ku luminayno. “Arrintan waxaan u sameynay dano dowladnimo iyo mid shaqsi, balse waxaan u sameynay danta dadka ugu nugul miyiga,” ayuu yiri.

Jaaliyaduhu yaanay si badheedh ah u joojin arrintan. Haddii uu khuuro oo uu joojiyo wada shaqaynta, waxa ay noqonaysaa dadka reer miyiga ah oo aan waxba ka faa’iidaysan, ee maaha siyaasiyiinta 4 kiilo.

Agagaarka Washington DC, USA, Abel Gashem, oo degan Virginia, hadda ku sugan Itoobiya, aqbalayna baaqa, ayaa sidoo kale u sheegay New Morning, sidee ayaynu u aragnaa go’aanka dawladdu ku sii daysay maxaabiista? Ciddii ka warqabta xasuuqa loo geystay dad aan waxba galabsan, la yaab ma leh, dembiilayaal dagaal oo khatar ku ah jiritaanka dalka, inay la yaaban yihiin oo ay ka naxaan.

Xataa haddii ugu yaraan sababta go’aankaas loo caddeeyo ama marka horeba dadweynuhu ku lug lahaayeen, waxba uma dhimayaan Itoobiyaanka dal iyo dibadba.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu qiray in tiradooda aysan ku filneyn inay isaga ka adkaadaan. Haabiil oo sheegay in askartaasi ay dhinteen ayaa yiri “maxaan ku dhahnaa caruurtii askarta la dilay? Cadaalad baa jirta.

Nidaamku waa inuu noqdaa mid daah-furan oo dadka daacad u ah, waa muhiim in la rumaysto in dadku ay leeyihiin awood dhab ah. U sharax in haddii go’aannada ay dadku qaadan waayaan, waxaan mar walba ka gudbi doonnaa dhibaato.

Sidaas darteed, waxay tilmaameen in haddii la magdhabo ciddii ku kacday go’aan la’aantaasi ay dhibtu ka sii dari doonto.

Inkasta oo dad badan oo Qurbo-joog ahi arrintaasi aad uga xumaadeen, haddana ballantu waa waddankooda; Waxa uu ku tilmaamay mid ka fog go’aannada siyaasadeed.

Waxa uu sheegay in uu aaminsan yahay in uu dadaal badan u galay sidii dalka dib loogu dhisi lahaa, isla markaana meesha looga saari lahaa bur-burka noocaasi ah, isagoo xusay in horay uu wax badan uga soo qabtay sarifka lacagaha qalaad iyo diblomaasiyadda.

Haabiil waxa uu sheegay in Qurba-joogta la ilaaway in ay ka tirsan yihiin Itobiya xiligii ay talada haysay TPLF.

Jaceylka iyo taageerada ay Qurba-joogta dalkooda u hayaan weli waa su’aal; Si kastaba ha ahaatee, wuxuu qiray in tiradooda aysan ku filneyn in laga adkaado dowladda

Qurbajoogta Itobiya waa cudud la isku halayn karo. Sidaas darteed ayuu sheegay in ay muhiim tahay in laga wada qeyb qaato dhismaha dalka, in la helo nidaam dowladeed oo la isku halayn karo, in la dejiyo siyaasad wanaagsan iyo in la muujiyo waxqabad wanaagsan.

Waxa uu xusay in wadamo kala duwan ay u adeegsadaan Qurba-joogta, isagoo tusaale u soo qaatay dad u dhashay Israel, Hindi, iyo Ghana oo ku nool dalka dibadiisa oo sanad walba wax badan ku soo kordhiya dalkooda.

Gabagabadii waxa uu sheegay in go’aanka ay xukuumadu qaadatay uu aad uga xumaaday dad badan oo qurba joog ah oo u yimid inay dalkooda soo arkaan oo intii karaankooda ah ay caawiyaan.

War-murtiyeed ay soo saareen Isbahaysiga Qurba-joogta Beesha Caalamka ee ku midaysan Qurba-joogta Itoobiya ayaa horraantii todobaadkan waxa ay walaac kaga muujiyeen tallaabada ay xukuumaddu qaaday.

War-saxaafadeedka Isbaheysiga ayaa lagu xusay in Jaaliyadu ay u hureen naf-hurnimo la taaban karo si ay uga guuleystaan   halganka diblumaasiyadeed ee ka socda dalka dibadiisa, isla markaana ay ka go’an tahay halganka loogu jiro badbaadada gudaha dalka.

Sidaa darteed, Isbahaysigu wuxuu ugu baaqayaa Xukuumadda inay qaado tallaabo dib-u-hagaajin ah oo ka dhan ah sii daynta dembiilayaal dagaal oo Murtadiin ah oo hormuud ka ahaa kooxda argagixisada TPLF ah, sababta cadaaladda loo horgeyn karo, iyo tallaabada ay qaadeen oo aan sax ahayn.

Isbaheysiga ayaa sidoo kale tusaale usoo qaatay nabarradii ay dalka ku reebeen Sibhat Nega iyo saaxiibadiis 27-kii sano ee la soo dhaafay, haddii la sii daayo iyaga oo aan ka qoomameynin oo aan hub ka dhigis lagu sameynin ay wax u dhimeyso kalsoonida lagu qabi karo nidaamka cadaaladda, isagoo ku baaqay in la xoojiyo amniga guud ee dalka.

Dad badan ayaa qaba in qurbajoogta iyo shacabkaba looga baahan yahay inay ka jawaabaan taageerada oo kaliya ee ay ka jawaabaan cabashooyinka iyo fikradaha.

Qurbajoogta badankooda oo ilaa hadda lagu yaqiinnay in ay dawladu wax qabadkeeda iyo go’aankeedaba taageerto ayaa hadda la iswaydiinayaa in ay sii wadi karaan sidda ugu adag.


አዲስ ማለዳ 7 Janaayo 2014 No 30

መልስ አስቀምጡ

Please enter your comment!
Please enter your name here