Waxaa lagu sheegay in la dhimo qiimaha ugu yar ee kinista Itoobiya aysan dhoofin karin, iyadoo sababtu tahay isbedbedelka joogtada ah ee qiimaha kibista.
Agaasimaha waaxda qorshaynta, dabagalka iyo qiimaynta ee machadka horumarinta wershadaha cuntada, sharaabka iyo dawooyinka, Asrat Ayalew oo saaka u waramayay wargeyska Addis maleda ayaa sheegay in la filayo in qiimaha kibista uu kordho ama sare u kaco.
“Go’aanka kadib waxaa la ogaan doonaa qiimaha ugu yar ee kibista la dhoofinayo, mana dhici doonto in wax ka hooseeya qiimaha wax lagu iibinayo,” ayuu yiri.
Ilaa hadda ganacsatadu siday doonaan ayay u soo diri jireen, balse wax qiima ah oo ay ku fadhiyaan may helin, ayuu yidhi.
Waxa uu intaa ku daray in sida xogta la hayo uu sheegay in qiimaha kibista uu yahay inta u dhaxaysa $0.5 iyo $1.
Cilmi baadhe Melaku ah oo machadka horumarinta warshadaha cuntada, sharaabka iyo dawooyinka waxa uu ogaaday in dhinaca kale ay ku hayaan “invoices iyo duulaan xad-dhaaf ah” oo ku saabsan qiimaha badeecadaha la soo dejiyo iyo kuwa qaarkood ay hoos u dhigeen qiimaha marka ay dhoofinayaan, qaarna ay soo dejinayaan.
Waxa uu ku micneeyay in qorshuhu yahay in la isku dheellitiro qiimaha si loo xaliyo dhibaatada jirta maadaama ay meesha ka saarayso.
Arrintan, cilmi-baaraha ayaa subax cusub sheegay inuu la shaqaynayo dadka ay khusayso, si loo ogaado sababaha keenay qiimaha mid ka mid ah iyo qiimaha jaban ee kale.
Sida uu sheegay Melaku, meelaha kibista lagu dubayo ayaa u badan Qurbo-joog, kuwaas oo qaarkood qoyskoodu ku nool yihiin dalka dibadiisa ama ay xidhiidh dhow la leeyihiin.
Cilmi-baaraha ayaa intaa ku daray inkasta oo dhoofinta xad-dhaafka ah ay tahay il dhaqaale oo wanaagsan, haddana qiimaha jaban iyo kuwa la soo dejiyo ay u badan tahay inay kiciso arrin kale.
Waxa kale oo uu wasiirku sheegay in qaar ka mid ah ganacsatada wax dhoofisa ay ka shakisan yihiin in doollarku imanayo marka kabista la raro, waxaanu intaa ku daray in arrintani ay gacanta ku hayso bangiga qaranka Itoobiya, isla markaana si wada jir ah looga wadahadli doono.
Itoobiya waxa ay dhoofisaa kibista qallalan oo qoyan, waxaana lagu iibiyaa 0.5 ilaa $ 1.
Waxa kale oo uu sheegay in qiimaha shixnaduhu uu ka badan yahay boqolkiiba 50 qiimaha iibka.
Sida uu sheegay Melaku, kibista Itoobiya u dhoofisa waa UK, Germany, Canada, Italy, Dubai, Saudi Arabia.
Kibista ayaa inta badan loo dhoofiyaa wadamada Yurub, laakiin xad xaddidan ayuu yidhi Koonfur Afrika.
Ugu dambeyn, qorshahan ayaa lagu sheegay in marka qorshahan uu hirgalo la dhoofiyo kibista, haddii la iibinayona uu qiimihiisu jaban yahay.
Wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay dhoofinta kibista ka soo gasho lacag ka badan 10 milyan oo dollar sanadkii.
አዲስ ማለዳ Febraayo 19 2014 No 36



