5G waa jiilka shanaad ee tignoolajiyada mobilada, waxaana loo arkaa inay tahay tallaabo weyn oo hore loo qaaday isku xidhka dhijitaalka ah ee dunida dhijitaalka ah.
Sida laga soo xigtay cilmi-baarayaal kala duwan, xawaaraha tignoolajiyada 5G ayaa 10 ilaa 100 jeer ka dheereeya tignoolajiyada hadda 4G.
Daraasado kala duwan ayaa sheegay in tani ay ka dhigan tahay in ay kordhin doonto xawaaraha dadka isticmaala internet-ka mobilada ee megabyte ilbiriqsi kasta ilaa Gigabyte.
Rish Krishnawaswami, oo ah professor ku xigeenka injineerinka korantada ee Jaamacadda Columbia ee New York, ayaa sheegay in tignoolajiyada 5G ay aad muhiim u tahay.
Waxa uu sharaxay in ay noo ogolaato in aan isticmaalno codsiyada u baahan awoodda shabakadeed ee sare oo aynaan ku fulin karin xawaaraha shabakada hadda.
Tusaale ahaan, professorku wuxuu ku doodayaa inay kuu ogolaanayso inaad kala soo baxdo gigabytes filimada ilbiriqsi kasta oo internetka ah waxaana loo isticmaali karaa wareejinta xogta wakhtiga dhabta ah ee codsiyada dhabta ah.
Waxa kale oo ay tilmaameen in tignoolajiyada casriga ah, sida xaqiiqada la kordhiyey iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, ay u baahan yihiin xawli sare oo isgaarsiineed.
Tignoolajiyada 5G waxa ay rabta in ay hoos u dhigto daahitaanka xogta ilaa 1 millise seconds ilbiriqsikiiba, ayuu yidhi, taas oo u ogolaanaysa mobaylada in ay xogta isku dhaafsadaan wax ka yar 1/1000 ilbiriqsikii.
Qarniyo badan, tignoolajiyada waxaa isticmaalay shucaaca korantada, sida hirarka raadiyaha, taasoo keentay ciriiri weyn oo shabakadeed.
Sidaa darteed, si loo xalliyo dhibaatadan, waxaa loo baahan yahay tiro badan oo mowjadaha raadiyaha ah iyo hirarka centimitirka ayaa laga dhigay millimitir.
Tiknoolajiyadan ayaa la sheegay inay furayaan habab cusub oo isgaarsiineed maadaama lagu rakibi karo dusha sare ee dhismayaasha iyo tiirarka iftiinka ee aan u baahnayn tiirarka waaweyn ee shabakadaha.
Laakiin noocyada mowjadaha noocan ah waxay la kulmaan caqabado kale.
Dadka qaar ayaa sheegaya in mowjadahaasi aysan ka baxsanin geedaha iyo dhismayaasha Shirkadahan yar yar ee shabakadaha ah ayaa gacan ka geystay abuurista mashruucyo cilmi-baaris oo cusub.
Shabakadda 5G waxa la abuuray iyada oo lagu daray tiro yar oo anteenooyin yaryar ah oo lagu kordhinayo gudbiyaasha shabakadda ee jira, iyo sidoo kale kordhinta awoodda gudbintooda, taas oo si weyn u yaraynaysa daahitaanka xogta, ayuu yidhi.
Waxa tignoolajiyadan ka dhigaysa mid gaar ah waa in ay isticmaalaan koronto ka yar kuwii hore ee shabakadaha.
70 wadan oo aduunka ah ayaa isticmaala tignoolajiyada 5G oo shan ka mid ah ay ku yaalaan Africa.
Ethio Telecom ayaa ku dhawaaqday in ay dalka Itoobiya ka hirgalisay adeega 5G mobile network.
Shabakadda adduunka ugu kobaca badan waa shabkada 5-aad ee Shiinaha (5G), tignoolajiyada 5G ayaa qayb weyn ka qaadatay habaynta hawl-maalmeedka warshadaha.
Sida ay sheegtay Ethio Telecom, internet-ka jiilka 5-aad waxa uu 100 jeer ka dheereeyaa tignoolajiyada jiilka 4-aad, waxa uuna halkii ilbiriqsi ku sariftaa ilaa 100 gigabytes oo xog ah.
Ethio-Telecom ayaa ku kordhisay adeegeeda 4G mobile network oo ay gaadhsiisay in ka badan 136 magaalo oo dalka ah.
Waxaa xusid mudan in kaabayaasha balaadhinta shabakada mobilada ee shirkadda 4G ay diyaar u tahay shabakada mobilada ee 5G.
Sida ay sheegtay Frehiwot Tamiru, madaxa shirkadda Ethio Telecom, shirkaddu waxay dhamaystirtay shabakadeeda mobilada ee jiilka 5-aad.
Maareeyuhu waxay intaa ku dartay in adeegani laga heli karo meelo kooban oo caasimadda ka tirsan, waxaanu intaa ku daray in adeega 5G laga hirgaliyay xafiisyada Unity Park, Churchill Avenue iyo Ethio Telecom.
Sida laga soo xigtay maamulaha guud, shabakadda waxaa soo saartay shirkadda Shiinaha ee Huawei, macaamiishu waxay u baahan doonaan tignoolajiyada ugu dambeeyay ee jiilka 5aad si ay u helaan talefan gacanta iyo 5G ah oo ku habboon.
Ethio Telecom, oo leh in ka badan 65 milyan oo macaamiil ah, ayaa leh 25 milyan oo macaamiisheeda internetka ah.
Selamwit Dibaba oo macalimad wax ka dhigata jaamacada ayaa sheegtay in daah-furka teknoolajiyada 5G ee dalka Itoobiya ay door muuqda ka qaadatay isla markaana shabakadaha mobiladu ay bixiyaan adeega ugu wanagsan ee isticmaala talefanka gacanta ee maanta isticmaalaya tignoolajiyada casriga ah.
Waa jiilka shanaad ee tignoolajiyada shabakada gacanta ee u ogolaata isticmaalayaasha 5G inay ku raaxaystaan faa’iidooyin badan.
Waxay si tartiib tartiib ah u bedelaysaa shabakadaha 4G ee daboolaya baahida isticmaalayaasha casriga ah ee qaybaha kala duwan ee adduunka.
Shabakadu waxay isticmaashaa maaha oo kaliya shakhsiyaadka laakiin sidoo kale horumariyayaal si ay si dhakhso ah u geeyaan codsiyada.
5G waxa uu si degdeg ah ugu shaqeeyaa talefannada gacanta iyo aaladaha kale marka loo eego 4G iyo 4G LTE.
Waxa kale oo ay u ogolaataa dadka isticmaala inay soo dejiyaan filimada, fiidiyowyada iyo muusikada dhowr daqiiqo gudahood, aya tiri.
Sida lagu sheegay daraasad dhowaan la sameeyay, macaamiisha isticmaala 5G waxay kaydiyaan ilaa 23 saacadood maalintii iyagoo soo dejisanaya tignoolajiyada, taas oo u suurtagelisay shirkadaha adduunka inay isticmaalaan adeegyadan sida shirarka khadka tooska ah.
Macalimadu waxaay intaa ku dartay in 5G uu leeyahay daahitaan hoose marka loo eego 4G oo si wax ku ool ah u taageerto codsiyada cusub sida AI, IoT iyo Virtual Reality.
Taas oo keliya ma aha, iyadoo la kaashanayo taleefannada gacanta isticmaalayaashu waxay furi karaan bogga internetka oo ay wax ku eegaan iyada oo aan wax dhib ah la kulmin.
Wax kale ayaa ah in ay ku siiso habab aad ku geli karto internetka wakhti kasta marka aad raadinayso macluumaad muhiim ah.
5G waxa uu leeyahay awood ilaa 100 jeer ka badan 4G. Waxay u ogolaataa shirkadaha inay isweydaarsadaan xogta u dhaxaysa nidaamka wireless-ka ee gacanta iyo Wi-Fi, taas oo wax badan ka caawinaysa inay helaan waxqabad wanaagsan.
Waxa kale oo ay sheegtay in ay ku siinayso habab aad uga dhigi karto in interneedka mid hufan.
Mid ka mid ah faa’iidooyinka ugu weyn ee 5G ayaa ah kororka xawaaraha, kaas oo u oggolaanaya wareejinta xogta sida ugu dhakhsaha badan ee suurtogalka ah.
Intaa waxaa dheer, dadka isticmaala taleefanka gacanta waxay dooran karaan shabakada 5G waxayna hubin karaan isku xirka xawaaraha xawaaraha degdega ah.
Tiknoolajiyada 5G ayaa ku habboon in lagu xidho aalado kala duwan, oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo dareemayaasha.
Waxay sheegtay inay bixinayso habab lagu dhiirigaliyo korsashada IOTT si ay awood ugu siiso warshadaha inay kordhiyaan wax soo saarkooda.
Khasaaraha ugu weyn ee 5G waa inuu leeyahay dabool caalami ah oo xaddidan oo kaliya laga heli karo meelaha qaarkood.
Magaalooyinka kaliya ayaa si weyn uga faa’iideysan kara shabakadda 5G, halka meelaha fog fog laga yaabo in aan la daboolin dhowr sano.
Dhanka kale, xawaaruhu kama badna 100 megabyte marka loo eego 4G.
Intaa waxaa dheer, telefoonada gacanta waxay u baahan yihiin tignoolajiyada baytari ka fiican marka la isticmaalayo xidhiidhka 5G.
Isticmaalayaal badan oo taleefoonada isticmaala ayaa sheegaya in marka ay sameeyaan 5G, ay kuleyl badan kala kulman mobelkooda.
Amniga internetka waa mid ka mid ah cilladaha 5G ee amniga internetka; Sababtoo ah waxay sababtaa hacks.
Balaadhinta xajmiyeedka waxay u ogolaataa dambiilayaasha inay si fudud u xadaan kaydka xogta.
Waxa kale oo ay isticmaashaa software-ka u horseedaya weeraro nugul.
Marka 5G lagu xidho aalado badan, khatarta weerarku aad bay u saraysaa.
Natiijo ahaan, shirkadaha iyo ganacsiyadu waxay galaan kharashyo dheeraad ah iyagoo ilaalinaya kaabayaalkooda xarun ammaan.
Sababtoo ah 5G maaha wax qarsoodi ah, haakarisku waxay u qorsheyn karaan weeraradooda si sax ah.
Tani waxay si weyn u dhaawacaysaa shirkadaha.
Intaa waxaa dheer, sababtoo ah bandwidth waxay wax u dhimaysaa amniga hadda jira, shabakadu waxay u baahan tahay tallaabooyin ammaan si looga hortago khataraha internetka.
Waxbarashada macmiisha ayaa lama huraan u ah in si hufan loo wanaajiyo amniga.
Dhanka kale, markii ugu horreysay ee 5G la sii daayay, waxaa lagu dadaalayaa sidii amniga loo hagaajin lahaa.
Ku cusboonaysiinta dhammaan aaladaha IoT ee hagaajinta amniga waxay kaa caawin doontaa inaad si wax ku ool ah uga gudubto dhibaatooyinka.
Taas oo kaliya maaha, ayay tidhi, isticmaalayaasha 5G waa inay qaadaan tillaabooyin kale si ay u yareeyaan dhibaatooyinka aan loo baahnayn.
Tignoolajiyada mobilada ee 5G waxay balan qaadaysaa inay kordhinayso heerka gudbinta xogta toban jeer marka la barbar dhigo shabakadaha 4G ee jira.
Saamaynta jireed ee shucaaca elektromagnetic-ka ayaa si joogto ah isu beddela.
Sidaa darteed, imaanshaha 5G ayaa horseeday dib-u-eegis caalami ah oo weyn oo lagu sameeyo tilmaamaha badbaadada shucaaca.
Waxay ku heshiiyeen inay jirto xog ku filan oo qiimaynta khatarta caafimaad oo macno leh.
Yohannes Demissie oo ku takhasusay cilmiga Computer-ka ayaa dhankiisa sheegay in 5G oo ah tignoolajiyad horumarsan sida 2G, 3G iyo 4G ay muhiim u tahay Itoobiya iyo bulshadaba.
Waxay sheegeen in tani ay awood u siinayso hay’ad kasta oo dawli ah ama mid gaar loo leeyahay oo ku taal Itoobiya inay u adeegsadaan farsamadan si ay u habeeyaan hawlahooda Internet-ka la xidhiidha, isla markaana ay dadweynuhu u suurtogelinayaan inay talefannada casriga ah ee casriga ah ama talefannada casriga ah ku isticmaalaan adeegyada codka iyo internet-ka oo degdeg ah.
Waxa kale oo uu sheegay in farsamadan lagu horumarin karo heerka daryeelka, isaga oo intaa ku daray in haddii lagu xidho tignoolajiyada khadka in ay suurtogelinayso in muwaadiniinta ay helaan daawaynta khadka.
Waxa kale oo ay sheegeen in ay awood u siin doonto goobaha waxbarashada in ay internet-ka ku bixiyaan waxbarasho xawaare sare leh isla markaana ay Itoobiya u sahli doonto in ay natiijo fiican ka gaadho dhinaca farsamada.
Saynisyahanka kumbuyuutarka Samuel Tefera: Waxa uu xusay in 5G ama Jiilka 5-aad ee Tignoolajiyada laga hirgeliyay dalka Itoobiya, lagana bilaabay meelo kooban oo Addis Ababa ah.
Tignoolajiyadaani waxa ay leedahay faa’iidooyin badan, ayuu yidhi, isaga oo intaa ku daray in ay bixin doonto adeegyo kala duwan oo dhinaca caafimaadka ah, tusaale ahaan.
Qiimaha dhaqaalaheeda waa 0.1 boqolkiiba aduunka, iyo heerka Itoobiya, tignoolajiyada ayaa awood u leh inay dejiso dhaqaalaha.
Sida uu khabiirku sheegay, natiijada waxa go’aamin doona cidda ay khusayso.
Guud ahaan tignoolajiyada 5G muhiim u tahay horumarka Itoobiya dhanka teknooloojiyada, balse sidoo kale waa shaqo abuurka, caafimaadka iyo beeraha.
Waxa uu intaa ku daray in Itoobiya ay ka faa’iidaysatay farsamadan, isla markaana ay u isticmaali doonto dareemayaasha Robot-yada kala duwan ee macdanaha kala duwan.
Sidoo kale waxa uu sheegay in ay gacan ka geysan doonto sidii loo ogaan lahaa halka ay ka maqan tahay Korontada.
Sida uu qabo khabiirku, tignoolajiyadu waxay gacan ka geysan doontaa kor u qaadida wax soo saarka iyo qaybaha kale.
Waxa uu intaasi ku daray in su’aalo la iska waydiinayo sida uu ku bilowday tignoolajiyada 5G iyadoo aanay 4G-ga iyo shabkada kaleba si fiican uga shaqayn meelo kala duwan oo dalka Itoobiya ah.
Sida uu qabo Injineer dhanka kombuyuutarrada ah oo lagu magacaabo Nathaniel, Ethio Telecom ayaa tan iyo 2G ama jiilkii labaad bilaabaysay tignoolajiyada kala duwan, ilaa haddana waxa ay bilaabaysaa jiilka shanaad ee tignoolajiyada.
Ethio Telecom ayaa sheegtay in farqi weyn uu u dhaxeeyo farsamada iyo xawaaraha jiil walba oo ay horay u shaacisay.
Tusaale ahaan, inta u dhaxaysa 4G iyo 5G, waxaa jira xawaare aad u sarreeya iyo tiknoolajiyada casriga ah ee adeegga codka iyo adeegga internetka, ayuu yidhi.
Waxa uu sheegay in daah-furka tignoolajiyadaasi aanay Itoobiya u sahli doonin in ay wax ka beddesho tiknoolajiyadda, balse ay sidoo kale awood u siinayso bangiyada, adeegga korontada Itoobiya iyo shirkadaha kale ee bixiya adeegyada ay u baahan yihiin in ay bixiyaan adeegyo aanay waxba u dhimayn macaamiishooda.
Waxay sheegeen in Itoobiya ay aad ugu guulaysan doonto dhanka teknoolojiyadda ilaa inta dhammaan hay’adaha dowliga ah, kuwa gaarka loo leeyahay iyo shacabka ay ka faa’iideysanayaan farsamada
Laga yaabaa 27 2014 No 51


