Inkasta oo aad moodo in biyo xidheenka weyn ee Itoobiya ay ka hadhsan yihiin dhamaystirka biyo xidheenka weyn ee Itoobiya, hadana waxa la qiyaasayaa in uu u baahan karo kharash iyo wakhti badan si loo dhamaystiro.
Tan iyo markii la bilaabay biyo-xidheenka toban sano ka hor, waxa la odhan karaa waa mashruucii ugu horeeyay ee shacbi oo aan lagu kala saarin ka qayb galka balaadhan ee shacbigu, isla markaana ka helay taageero niyadeed iyo mid dhaqaale.
Talaado, Ogosto 17, 2014 (HOL) — War-murtiyeed ay si wadajir ah u soo saareen hay’adaha ay khusayso ayaa lagu sheegay in ay dadweynaha ka qayb-qaadanayaan, waxaana lagu sheegay in wareegii saddexaad ee biyo-buuxinta iyo korontadda marawaxadaha labaad ay dadka ku abuureen dhiirri-gelin badan.
Iyadoo taasi jirto ayaa la sheegay in biyo xireenka uusan waligeed guul gaarin tan iyo markii la bilaabay, waxaana la sheegay in lacag ka badan 273 milyan oo birr lagu taageeray bishii July ee lasoo dhaafay oo kaliya.
Waxaa la sheegay in taageerada aysan ahayn mid gaar ah balse sidoo kale ay tahay mid hay’ad ah sidaas darteedna hay’ado badan ay taageero ballaaran siiyeen biyo xireenka.
Sida uu sheegay guddoomiyaha bangiga ganacsiga ee Itoobiya mudane Abe Sano, biyo xidheenkani waxa uu soo gaadhay heerkan oo ay ka qayb qaadanayaan hay’ado iyo dadwayne, waxaanu bangigu ilaa hadda bixiyay dayn dhan 150 Bilyan oo Birr oo loogu talo galay in lagu gudbiyo korontada. biyo xidheen.
Waxa kale oo ay ku wargeliyeen in lacag ka badan 425 Bilyan oo Birr ay amaahiyeen Korontada Itoobiya.
Waxa uu intaa ku daray oo uu xusay in Bangigu uu ahaa isha kaliya ee dhaqaalaha ka soo xarooda marka ay maqan yihiin hay’ado shisheeye oo wax amaahiya, isla markaana uu u ururiyay in ka badan 10 bilyan oo Birr oo loogu talagalay biyo-xidheenka.
Madaxweynuhu waxa uu sheegay in marka laga reebo bixinta dammaanadda bangi ee qandaraaslayaasha mashruuca iyo abuurista duruufo wanaagsan oo lagu kobcinayo dhaqaalaha, uu bangigu maal-gelin badan ku sameeyay, isla markaana ilaa hadda shaqaalaha bangiga iyo bangigu ay iibsadeen boondhiyo qiimahoodu ka badan yahay 200 oo milyan oo Birr.
Isagoo hadalkiisa sii wata ayaa waxuu ka codsaday Saxafiyiinta iyo kuwa lacagaha qalaad in ay la shaqeeyaan Bankiga si loo sii wado wadashaqeynta lagama maarmaanka u ah dhameystirka biyo xireenka.
Sida uu sheegay maareeyaha dhismaha biyo xidheenka weyn ee Itoobiya Kefle Horo (E/R) waxa aanu bilownay in aanu ku dhalino koronto iyada oo la adeegsanayo marawaxadii labaad oo aanu wadnay hawlo lagu xaqiijinayo mashruucan oo khatar weyn ku jiray hal mar.
Waxa ay sheegeen in aanu dhamaystirnay wareegii saddexaad ee buuxinta biyaha, waxaana ku guulaysanay in la qabto 22 bilyan oo mitir kuyuub oo biyo ah.
Waxaa la isla gartay in mashaariicdu ay caqabado badan la kulmi doonaan, balse waxaa hubaal ah in la dhameystiri doono labada illaa saddexda sano ee soo socota.
Maareeyuhu waxa uu xusay in biyo-xidheenkan uu ka kooban yahay saddex dhismo oo isugu jira dhismeyaal rayid ah, Electro-mechanical iyo Hydaulic oo uu sheegay in guud ahaan hawl-gudbiyeedkani uu gaadhay boqolkiiba 87.3.
Sida uu sheegay maareeyuhu, 175 bilyan oo birr ayaa ku baxday tan iyo markii la bilaabay biyo xidheenka ilaa dhamaadkii bishii July ee ina dhaaftay.
Boqolkiiba 12.7 ee soo hadhay waxay u baahan doontaa 55 ilaa 60 bilyan oo birr si loo dhamaystiro shaqada biyo xidheenka.
Waxa uu tilmaamay in loo baahan yahay 230 Bilyan oo Birr in lagu dhiso Biyo-xidheenka iyo dhamaystirka, waxaanu sheegay in uu yahay Mashruuc aad u wayn oo Itoobiya ka socda oo aan dalna lagu lahayn shan senti.
Maareeyuhu wuxuu intaas ku daray in hooyooyin badan oo reer miyi ah aysan haysan koronto, sidaas darteedna ay carruurtooda u diraan iskuullada iyaga oo aan quraacda siin.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira dhalinyaro quraacdooda ugu deeqay biya xireenka.
Saamiga hooyooyinka iyo da’yarta reer miyiga ah ee taageerada la ururiyay ayaa laga yaabaa inay hoosayso, laakiin waxay qabaan dareen qoto dheer oo ah in biyo-xidheenku ay iyaga leyihiin.
Isagoo sheegay inay jiraan cadaadisyo isugu jira in loo diido dhaqaalaha, in sibidhka laga hor istaago inuu soo galo biyo-xidheenka, iyo handadaada qandaraaslayaasha, wuxuu u mahad-celiyay Itoobiya iyo Itoobiyaanka ku qeylinayay in Itoobiya ay xuquuq ku leedahay fagaarayaasha caalamiga ah, wuxuuna ku boorriyay inay sii wadaan taageeradooda.
Yabsra Kebede oo ah madaxa isgaadhsiinta ee bangiga horumarinta Itoobiya ayaa sidoo kale sheegtay in bangigu ka taageerayo biyo xidheenka daabacaada, qaybinta iyo iibinta.
Ilaa hadda, in ka badan 27 milyan oo coupons bond ayaa la daabacay in ka badan 24 milyan ayaa la qaybiyay.
Wuxuuna kula dar daarmay shacabka in ay sii wadaan taageerada ay siinayaan maadaama ay wali ku filan yihiin 2,000 oo laamood oo uu ka kooban yahay bangiga ganacsiga ee Itoobiya iyo hay’ado yar yar oo laga soo xulay guud ahaan dalka.
Ugu dambayntii si gaar ah si ay ugu adkaysato cadaadiska caalamiga ah, waxa ay uga mahadceliyeen hawl-wadeennada arrimaha bulshada iyo warbaahinta sida macquulka ah ee ay mar mar uga falceliyaan, isla markaana uu biyo-xidheenku kasbado taageero ballaadhan oo dadweyne.
Mas’uulkii kale ee madasha joogay oo isna talo soo jeedin ah ka jeediyay madaxa xafiiska xidhiidhka dadweynaha ee Biyo-xidheenka magalada addis ababa ayaa sheegay in lacag ka badan 3.8 bilyan oo birr ay shacabka magaaladu ku taageereen biyo xidheenka ilaa hadda.
Isagoo xusay in sannadkan 2014-ka oo keliya lagu taageeray lacag ka badan 600 oo milyan oo Birr, isagoo sheegay in dhameystirka biyo-xireenka uu macno gaar ah u leeyahay caasimadda.
Wuxuu carrabka ku adkeeyay inkastoo baahida tamarta sare ee bulshada magaalada, codsiyada maalgashiga si sax ah looga jawaabi karo marka mid ka mid ah biyo-xireennada uu tamar dhalin karo.
Mas’uulkan ayaa sheegay in aan loo baahneyn taageero yar si loo dhameystiro howlaha ka harsan dhismaha biyo xireenka, waxaana tan iyo todobaadkii hore magaalada ka billowday olole lagu iibinayo dammaanad qaadka. Heer Qaran, Dhaqdhaqaaqa ayaa bilaaban doona hal todobaad ka hor inta aan la gaarin sanadka cusub, sidaas darteed waxa uu ka codsaday shacabka in ay la garab istaagaan intii karaankooda ah.
Waxa uu tilmaamay in dalalka Masar oo kale ay ku hareen howlaha horumarineed ee ay ka wadaan webiga Niil iyo webiyada kaleba, isla markaana aysan dhaafin isagoo aan xusin in biyo xireenka weyn ee Renaissance Dam ee la xaqiijinayo uu baabi’iyay qandaraaskii qaldanaa ee gumeysiga.
taliyayaasha oo xaqiijiyay faa’iidooyinka Itoobiya sida wadamada kale ee dooxooyinka.
Dhinaca kale Ethio Telecom waxay sheegtay inay 24-saac ka shaqaynayso sidii loo heli lahaa adeeg shabakadeed oo aan kala go’ lahayn oo ay helaan shaqaalaha biyo-xidheenka, iyadoo laga bilaabayo fududaynta in lacag loogu deeqo biyo-xidheenka 8100 oo fariin gaaban ah.
Intaa ka dib waxa uu tilmaamay in hay’addani ay gudan doonto mas’uuliyadda ka saaran bulsho iyo qaran inta laga dhamaystirayo dhamaystirka biyo xidheenka.
Hailu Abraham, oo ah Agaasimaha Xafiiska Xidhiidhka Dadweynaha iyo Isgaadhsiinta Warbaahinta ee Xafiiska Mashruuca Isku-dubbaridka Biyo-xidheenka Weyn, waxa kale oo uu sheegay in aanu jirin dal Afrikaan ah oo iskii u dhisay biyo-xidheen ay ka mid tahay Masar oo iyadu dhistay Aswan.
Agaasimuhu waxa uu xusay in Masar iyo Suudaan ay ka faa’iidaysan doonaan biyo-xidheenka iyaga oo aan waxba ku soo kordhinayn, marka Qaramada Midoobay ay ku taageerto sidii loo dhisi lahaa biyo-xidheenkayaga si ay u taageeraan una xaliyaan ajandaha is-beddelka cimilada ee caalamku taageerayo, ma habboona in aannu biyo-xidheenka noo dhisno.
lagu eedeeyo adduunku.
Haddaba, muddo 11 sano ah, waxa uu bulshada ka ururiyay in ka badan 17 bilyan oo birr, isaga oo u iibgeeyay boondhiga iyo habab kale duwan oo dakhli soo saarid ah, waxaanu sharraxay in beeralayda iyo xoolo-dhaqatada Itoobiya ay sidoo kale ka shaqeeyeen hawlaha horumarinta biyaha ee ku kacaya in ka badan 121 milyan oo birr.
* ka ilaali in biyo-xireenka laga buuxiyo ciid.
Waxa uu sheegay in biyo xireenka uu yahay dagaalkii qarnigan iyo taariikhda iyo hidaha jiilka soo socda, sidaasi darteedna loo baahan yahay in taageerada shacabka ay ka badan tahay sidii hore loo dhameystiri lahaa Niil
Wabiga Niilka oo ka soo jeeda buuraleyda sare ee dalka Itoobiya, ayaa ah webiga ugu dheer adduunka, wuxuuna dhererkiisu ka badan yahay 600 oo kilomitir.
Muhiimadda dhaqaale iyo deegaan ee uu wabigu leeyahay gaar ahaan bariga Afrika ayaa ah mid aad u weyn, 50-kii sano ee u dambeeyay waxa lix waddan oo dooxa ah oo keliya laga dhisay 25 biyo-xireenno ah.
Wabiga Niil waxa ku jira kow iyo toban waddan oo ay ku jiraan Itoobiya, kuwaas oo kala ah Eritrea, Kenya, Uganda, Democratic Republic of Congo, Rwanda, Tanzania, Burundi, South Sudan, Sudan iyo Masar.
Sannadkii 1929-kii, Ingiriiska oo ahaa gumaystihii Masar iyo Suudaan, ayaa saxeexay heshiiska isticmaalka biyaha webiga Niil.
Heshiisku waxa uu Masar xaq u siiyay in ay ka taliso wabiga Niil iyada oo la siinayo awood ay ku maamusho wabiga Niil.
1959kii Masar iyo Suudaan waxay wada galeen heshiis kale oo sii xoojiyay heshiiskii hore, Masar waxay qaadatay boqolkiiba 66 biyaha wabiga, Suudaan waxay heshay boqolkiiba 22. 12 boqolkiiba soo hadhay waa calafka xoolaha.
Itoobiya ayaan heshiiskan qayb ka ahayn.
Iskaashiga ay Itoobiya ka qayb qaadanayso arrinta webiga Niil waxa la aasaasay sannadkii 1999-kii, waxaana shirkan lagu soo daray dhammaan tobanka waddan ee webiga marka laga reebo Ereteriya.
Awooddii Masar ay ku heshay faragelintii gumeystaha, waxay gaartay heer ay gacanta ku dhigto biyo-xireennada dalalka webiyada.
Natiijo ahaan, Masar waxay leedahay 66 boqolkiiba awoodda xakamaynta webiga, halka Suudaan ay leedahay 22 boqolkiiba awoodda.
Itoobiya way awoodi wayday inay maamusho wabiga.
Waxaa la sheegay in webiga Niil uu ku fadhiyo 10 boqolkiiba bedka guud ee Afrika.
Ilaa 300 oo milyan oo qof ayaa ku nool barkadan. Tan, 95 boqolkiiba wadarta dadweynaha Masar iyo 85 boqolkiiba wadarta dadweynaha Suudaan waxay ku nool yihiin hareeraha webiga Niil.
Waxaa lagu qiyaasaa in kala bar dadka Itoobiya ay ku nool yihiin hareeraha webiga Niil.
Biyo xidheenka wayn ee Renaissance Dam
In kasta oo Itoobiya ay boqolkiiba 85 ka haysato biyaha webiga Niil, haddana waxaa la og yahay in aanay weli biyo xidheen ku yeelan webiga.
Biyo-xireenka Renaissance Dam oo hadda la dhisayo, wuxuu ballan-qaad weyn u hayaa dadka Itoobiya ee aan weli ka faa’iidaysan webiga.
Dhaamkan ayaa dhirirkiisu dhan yahay 145 Mitir, Dhererkiisuna yahay 1.8 KM, waxaana uu qaadaa 74 Bilyan oo mitir kuyuub oo biyo ah, marka laga reebo Warshada Korontada, waxaa la sheegay in ay jiri doonaan 70 Jasiiradood oo macmal ah oo qiimo weyn ugu fadhiya Dalxiiska.
Waxa uu noqon doonaa biyo-xireenka ugu weyn Afrika, isaga oo soo saari doona in ka badan 5,000 megawatts.
አዲስ ማለዳ Ogosto 21 2014 No 63



