Ra’iisul Wasaarihii hore ee dalka Hailemariam Desalegn ayaa iscasilay kadib arrimo dhanka amaanka ah. Bishii Maarso 2010, Ra’iisul Wasaaraha hadda, Dr. Abiy Axmed, ayaa xukunka qabtay ka dib markii uu is casilay Ra’iisul Wasaaruhu iskiis.
Ra’iisal wasaaraha cusub ee xilka qabtay waagaas waxaa laga sugayay inuu xaliyo dhibaatada amni ee ka jirta Itoobiya. Tan iyo intii uu xukunka qabtay, waxa loo aqbaley in uu yahay mid u ololeeya Xabashida. Si kastaba ha ahaatee, walaaca amni ee ka jira deegaanada kala duwan ee dalka Itoobiya ayaan weli wax xal ah laga gaarin ra’iisul wasaaraha cusub.
Xaalada amaan ee deegaanada Benishangul-Gumz, Kamashi iyo Metekel iyo bariga iyo galbeedka Welega ee ismaamulka Oromada ayaa kamid ah arimaha amaanka ee aan xal loo helin tan iyo markii uu talada dalka qabtay Ra’isul wasaare dr Abiy axmed.
Dad badan ayaa tilmaamaya in sababaha nabad-gelyo-xumada ee Itoobiya ka jira ay tahay siyaasad qoomiyadeed oo qoto-dheer.
Dhanka kale xukuumada iyo xisbiyada ku loolamaya talada dalka ayaa labaduba aaminsan in sababta amni darada ka jirta gobolada dalka ay tahay habacsanaanta siyaasadeed ee ay abuurtay kooxda argagixisasa ee TPLF oo 27 sano ka talinaysay dalka Itoobiya.
Waxaa xusid mudan in kooxda argagixisada ee TPLF ay si tartiib-tartiib ah u gashay khilaaf kala dhexeeya dawladda federaalka kadib markii la riday ra’iisal wasaare hore
Hay’ado ay ka mid tahay Mind Ethiopia oo la shaqaynayay xisbiyada siyaasadda si wax looga qabto arrimaha nabad-gelyada ee qaybaha kala duwan ee dalka. 24-October-2013 waxaa waqooyiga Itoobiya ka dhacay dagaallo u dhaxeeya dowladda federaalka iyo kooxda argagixisada ee TPLF oo cirka isku shareertay. In kastoo dadaallada lagu xallinayo khilaafaadka iyo arrimaha siyaasadda lagu xallinayo wadahadal la filayo in ay billaabaan bisha Nofembar, haddana waxaa istaagay dagaalka.
WADA HADALKA QARANKA IYO BULSHADA AY XUKUUMADDA KA ARINSANAYSAA XISBIYADA KU TIRSAN.
Xaaladda hadda jirta ayaa midda sabab u ah. Kadib markii ay aqbashay wadahadalka qaran ee Mind Ethiopia, Ra’iisul Wasaare Dr Abiy Axmed ayaa ku dhawaaqay in wada hadal qaran oo loo dhan yahay la qaban doono maalinta ka dambeysa dhismaha xukuumadda cusub iyo munaasabadda caleema saarka Ra’iisul Wasaaraha.
Intaa ka dib, golaha wasiiradu, ayaa shirkoodii labaad ee joogtada ahaa ee qabsoomay December 1, 2014, waxay kaga doodeen go’aanna ka soo saareen dhismaha guddiga wada tashiga iyo toosinta qaranka Itoobiya.
Ku dhawaaqida qabyo qoraalka ah ayaa la sameeyay kadib markii ay dowladdu go’aansatay in laga shaqeeyo talo-wadaag iyo wada-tashi qaran oo laga yeesho arrimaha qaranka iyadoo loo marayo wadatashi iyo wada-tashi qaran oo loo dhan yahay.
Sida uu qabo Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, waxaa lagama maarmaan ah in la dhiso hay’ad lagu kalsoonaan karo oo hoggaamin karta, isku dubaridi karta, isla markaana isku dubaridi karta hirgelinta wadatashiga qaran ee loo dhan yahay, si loo suurtageliyo in dadka siyaasadda iyo bulshada rayidka ah ay qaataan mowqif dhow oo wax dhisi kara.
arrimaha aasaasiga ah ee qaranka, wuxuu xusay in loo baahan yahay in la dhiso guddi.
Waxaa la xusuustaa in Golaha Wasiirada ay ka doodeen qabyo qoraalka lagu dhisayo Guddigan, una gudbiyeen Golaha Shacabka si ay u ansixiyaan. Ka dib go’aankii Golaha Wasiirada, Golaha Shacabka ee Lixaad wuxuu yeeshay kalfadhigiisii saddexaad ee caadiga ahaa December 7, 2014. Qabyo qoraalka qoraalka ah ee lagu dhisayo Guddiga ayaa loo gudbiyay Guddiga Joogtada ah si uu u tixgeliyo.
Maskaxda Itoobiya: Hindisaha Wada-tashiga Qaran waxa uu qorshuhu ahaa in uu bilowdo November, balse wali ma dhicin. Mind Ethiopia waxay marti galisay madal qaran ka hor, kaas oo diiradda lagu saarayay guud ahaan wada-hadalka qaranka.
Abdimalik Abdullahi, [12/16/2021 7:18 PM]
Waxaa lagu xusuustaa in furitaanka madashan ay ka qeyb-galayaan Wasaaradda Nabadda, Axsaabta Siyaasadda, Dhallinyarada, Haweenka, Ururrada Bulshada Rayidka, Culimaa’udiinka, Aqoonyahannada iyo Warbaahinta.
Dad badan ayaa sheegaya in madasha hadda ka socota dawladda iyo Maskaxda Itoobiya ay qayb ka noqon doonto xal u helida mushkiladda Itoobiya.
Dhinaca kale, waxa jira dad sheegaya inanay wakhtigan xaadirka ah ku haboonayn in la qabto madal qaran. Bare culuumta siyaasada iyo xidhiidhka caalamiga ah ee jaamacada Bahir Dar oo ka hadlay kulan uu Addis ababa kula qaatay
Sida uu sheegay macalinka culuumta siyaasadda, wuxuu aaminsan yahay in dhibaatada ka jirta Itoobiya lagu xalin doono wada-tashi iyo is-afgarad, balse wuxuu ka baqayaa inay natiijo la’aan kasoo baxdo, haddii aan si hufan loo hirgelin wada-tashiga qaran. “Isku dayga ay dowladdu ku doonayso in ay ku biirto xisbiyada siyaasadda ee tartamaya waa bilow wanaagsan,” ayuu yiri, isagoo sheegay inuu la kulmi doono caqabado caqabad ku noqon kara dadaallada ay dowladdu ku doonayso inay ku xaliso dhibaatooyinkeeda
Haddaba, waa in xukuumaddu caddaysaa dhibaatooyinka caqabadda ku noqon kara mustaqbalka ee madasha qaranka, una gogol xaarto. Sida uu sheegay macalinku, inkasta oo dhibaatada ka jirta Itoobiya aan lagu xalin doonin muddo gaaban, haddana waxaa loo baahan yahay in la abuuro jawi wanaagsan oo wada-hadallada qaranku sanadkan furmi doono
“Uma maleynayo in dhibaatooyinka ka jira Itoobiya lagu xallin karo wadahadal la’aan,” ayuu yiri. Waxa kale oo muhiim ah hawsha ay xukuumaddu ka qabatay dhismaha hay’ad fulin karta hannaanka wada-tashiga qaran. Waxa uu sheegay in dooda lagu saleeyo arrimaha dalka
Dilalka iyo siyaasadda aargoosiga oo dhibaato weyn ku noqonaysa Itoobiya, hore uma socon karaan haddii aan dib u heshiisiin qaran la helin, ayuu yidhi. Sidaas darteed ayuu sheegay in amniga ilaa hadda lagu xalliyo dib u heshiisiin qaran oo laga fogaanayo naceyb iyo aargoosi.
Dib u habeynta bulshooyinka ku nool waqooyiga Itoobiya ee ay dagaalladu ragaadiyeen ayaa ahaa qodob muhiim u ah dhismaha is-afgaradka qaranka iyo ka fogaanshaha colaadaha, waxaana la sheegay in haddii aan si sax ah loo dhaqan celin bulshooyinka ay colaaduhu saameeyeen ay taasi meesha ka saari karto talada qaranka.
Dad badan ayaa sheegaya in wada xaajoodka qaranku yahay gole loo wada dhan yahay oo xal loogu raadinayo mushkiladaha ka jira dalka.
Wada-tashiga qaran ayaa lagu sheegay inuu yahay habka ugu wanaagsan ee xalinta khilaafaadka waara, isbedel siyaasadeed iyo dhisidda nidaam siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Waxaa la sheegay in wada-hadalka iyo isfahamka qaranku uu yahay furaha xalinta arrimaha siyaasadda, bulshada, dhaqaalaha iyo taariikhda Itoobiya oo bog cusub loo furayo in laga tago dhibaatooyinka.
አዲስ ማለዳ Tahisaas 9 2014 No 26



