የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን በተመለከተ ግልጽ ደብዳቤ ለክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ዓሊ (ዶ/ር)

Views: 463

መድፉመሸሻ ንጉሤ ለጠቅላይ ሚኒስር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ይድረስልኝ ባሉት ደብዳቤ፣ ዘመናትን ወደኋላ አማትረው ከዳግማዊ አጼ ምኒልክ ጀምሮ በአባይ ሰበብ ኢትዮጵያ ያሳለፈችውን ሁሉ እንዲሁም የየነገሥታቱንና የአገር መሪዎችን ቁርጠኛ እርምጃ አውስተዋል። አሁንም ያሉትን ተግዳሮቶችና ዓለም አቀፍ ጫናዎች፣ እንዲሁም ለኢትጵያውያን ያልቀነሰውን የአባይንና የታላቁ ህዳሴ ግድቡን የትልቅነት ትርጉም ጠቅሰው፣ አሁንም አደራቸውን አስተላልፈዋል። አዲስ ማለዳም በድረ ገጽ ላይ ደብዳቤውን እንደ ወረደ ያቀረበች ሲሆን፣ በዚህም ለጋዜጣ በሚመች መልኩ አሰናድታ እንደሚከተለው አቅርባለች።

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዝም ብሎ ግድብ አይደለም። ዝም ብሎ የውሃ ማቆሪያ ኮንክሪት እና ኃይል ማመንጫ ብቻ አይደለም። የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ፣ ግድብ ብሎ ዝም ነው!!! ታሪኩ እና መሰረቱ፣ መልዕክቱ እና አንድምታው፣ ትናንቱ እና ነገው፣ ታሪኩ እና የወደፊት ኣሻራው ይለያል። ዛሬን እና ነገን የሚሻገር፣ ትናንትናን እና ከትናንት ወዲያን እንደ መስታወት የሚያሳይ፣ የአገራችንን ውጣ ውረድ እና ትንሳዔ የሚያመለክት የትውልዶች ቅብብሎሽ ውጤት ነው። ለምን ቢሉ የሚገነባው በአባይ ላይ ነውና ነው! አባይስ ምን ሆነ እና ቢሉ ደግሞ የውድ አገራችን ኢትዮጵያ ፈተና እና ተስፋ ማሰሪያ ገመድ መሆኑ ነው።

አገራችን ኢትዮጵያ በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን የገባችባቸው ሁሉም ጦርነቶች የዓድዋ ጦርነትን ጨምሮ ከጀርባቸው ውሃ አለ። ያ ውሃም አባይ ነው። ከግብጽ ጋር ብቻ በ19ኛው ክፍለ ዘመን እንደ አውሮፓውያን የዘመን አቆጣጠር ከ1832-1876 ብቻ፣ ከገዳሪፍ እስከ ጉንደት ድረስ አስራ ስድስት ጦርነቶች ተደርገው በኢትዮጵያ ድል አድራጊነት ተጠናቀዋል። የጦርነቱ መንስዔ ደግሞ አረባዊቷ ግብጽ “የአባይን/ናይልን ሸለቆ በአረንጓዴው የግብጽ ባንዲራ ስር ማድረግ” በሚል ቅዠት የተጸነሰ መሆኑ ነበር።

በአፋር እነ ሞሐመድ ሐንፍሬ፣ በጉራዕ እና በጉንደት እነ ራስ አሉላ አባ ነጋ ወዲ ቁቢ ወራሪውን የግብጽ ሰራዊት አንደ አሻሮ ቆልተው፣ ለወሬ ነጋሪም ሳያስተርፉ ጠላትን ረፍርፈው የአገር ሉዓላዊነትን፣ ክብርን እና ብሔራዊ ጥቅምን አስጠብቀዋል። አባይም ተከበረ! ኢትዮጵያም ተከበረች! ዓድዋም የአባይ ጦርነት ነው የሚያስብለው በግብጽ ቅኝ ገዥ የሆነው የእንግሊዝ መንግሥት ከጠንካራዋ ፈረንሳይ ይልቅ ደካማዋ ጣሊያን የአባይን ምንጭ እንድትቆጣጠር ለማድረግ በ1884 (እ.ኤ.አ.) “የሒወት/Hewett ወይም ዓድዋ ውል” ቃሉን ሽሮ ኢትዮጵያን ለጅብ አሳልፎ የሰጠበት ሲሆን፣ ዋና ምክንያቱም በግብጽ ላለው የጥጥ ማሳው ውሃ እንዲቀርብ ለማረጋገጥ ነበር። የእንግሊዝ ‹የትሮይ ፈረስ› የነበረው ጣሊያንም፣ ክብርና ሞገስ በእምዬ ምኒልክ እና እተጌ ጣይቱ፣ በእነርሱ መሪነት ለዘመቱት ቀደምት እናቶቻችን እና አባቶቻችን አገራችን ተከበረች። ቅኝ ግዛትም አፈረ! አባይም ተከበረ።

ከዚህ ቀጥሎ የመጣው የውክልና ጦርነቱ ነበር። በተለይ በ1952 (እ.ኤ.አ.) የግብጽ ወታደሮች በመፈንቅለ መንግሥት ወደ ሥልጣን ሲመጡ የመጀመሪያ ሥራቸው የነበረው ኢትዮጵያን ለማተራመስ መንቀሳቀስ ነበር። የሚቻላቸውን ሁሉ አድርገዋል። ሌላው ቢቀር እነ መንግሥቱ ነዋይ እና ግርማሜ ነዋይ ባቀነባበሩት መፈንቅለ መንግሥት ሁሉ ድጋፍ ለማድረግ ተረባርበዋል። ከሶማሊያ ጋር ባደረግናቸው ተከታታይ ጦርነቶች ግብጽ ከጀርባ በሶማሊያ በኩል ትጥቅ እና ስንቅ አቅራቢ ነበረች። ከሶማሊያ እየተነሳ ኢትዮጵያን ለመውጋት ለተነሳ ማናቸውም ዓይነት አሸባሪ ከአል ኢትሃድ አል ሲስላሚያ እስከ ኢስላማዊ ፍርድ ቤቶች ኅብረት ግብጽ እጇ ረጅም ነው። ኤርትራን ማእከል ባደረገው በኢትዮጵያ የእርስ በእርስ ጦርነት ወቅት፣ አገር አፍራሾቹ እነ ወልደአብ ወልደማርያም ስንቃቸውም ትጥቃቸውም ከግብጽ ነበር። ሻዕቢያን ተንከባክቦ አስመራም አዲስ አበባም ያስገባው የግብጽ ድጋፍ ነበር። እነዚህ የውክልና ጦርነቶች ሌላኛው አንድምታቸውም ኢትዮጵያን ከቀይ ባህር መንቀል ነበር። ይህም በተሳካ ሁኔታ ተፈጽሞላቸዋል-ዕድሜ ለእኛው ድንቁርና!

ታዲያ በዚህ ሁሉ ሂደት፣ ይህ ሁሉ ዱላ እና ጦርነት እየወረደባት ኢትዮጵያ ሳትሸነፍ እና ራሷን አስከብራ ቆይታለች። ሉዓላዊነቷን ለማስከበር ከፍተኛ መስዋዕትነት ከፍላለች። በተከፈለው የሕይወት ዋጋም የአገር ክብርና ቅርስ፣ ሉዓላዊነት እና ነጻነት ተከብሯል። በዚህ አጭር ጽሑፍ ስለ ሁሉም ጦርነቶች ላውራ ብል አይቻልም። እንዲያው ለማስታወስ ያክል ጫፉን ነካሁት እንጂ። ታሪካችን በደንብ ሲጻፍ፣ ይህ ሐቅ እስከ አሁኗ ደቂቃ ድረስ በአገራችን የሚሸረበውን ሴራ፣ የሚሠራውን ተንኮል ለታሪክ መዝግበን እናስቀምጣለን ብለን ተስፋ እናደርጋለን።

በዚህች አጭር ጽሑፍ ለመዳሰስ የምሞክረው ከአባይ ውሃ አጠቃቀም ጋር በተያያዘ መሪዎቻችን ሁሉም “አንድ ዓይነት አቋም ነበራቸው። አላቸው።” እየተባለ በተደጋጋሚ ይነገራል። እና ይህ ማለት ምንድን ነው? መገለጫዎቹስ ምንምን ናቸው? መሪዎቻችን በአባይ ላይ ምን አለሙ? ምንስ አጠፉ? የሚሉትን ጥያቄዎች በመዳሰስ በዚህ ባለንበት ወቅት አሁን ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትራችን ዐቢይ አሕመድ ያላቸው ተግዳሮት እና ተስፋ ምንድን ነው? ከፊታቸው ያለው የአባይ ጉዳይስ እሳቸውን እና ዘመነ-መንግሥታቸውን በአባይ ወንዝ አሻራ በየትኛው መዝገብ ያስቀምጣቸው ይሆን? ለሚሉት ጥያቄዎች መልስ ለመሻት እንሞክራለን። ስለሆነም ከአጼ ምኒልክ እስከ ዐቢይ አሕመድ ድረስ ያሉ የኢትዮጵያ መሪዎች እና የአባይ ጉዳይ አቋም እና እንቅስቃሴ አበየት ማሳያዎችን እንጠቁማለን።
ግርማዊ ዳግማዊ አጼ ምኒልክ

ዳግማዊ አጼ ምኒልክ የአባይን ጉዳይ ለእንግሊዝ በእጅ አዙር ለግብጽ አሳልፈው እንዲሰጡ ለማድረግ ብዙ ተሸርቦባቸው ነበር። ዋናው ግን የ1902 የሱዳንን ወሰን/ድንበር ለመወሰን ከእንግሊዝ ጋር የተደረገው “ስምምነት” ነበር። በዚህ ስምምነት ዳግማዊ አጼ ምኒልክ “የአባይን ውሃ ተዳር እዳር የሚደፍን ሥራ ላይሠሩ ወይም እንዲሠራ ላይፈቅዱ ውል አድርገዋል” የሚል ድንጋጌ በሦስተኛው የስምምነቱ አንቀጽ ተካቷል። እንግሊዞቹ አጼ ምኒልክን “ሸወድናቸው። አባይን ተቆጣጠርነው” ብለው ሲፎክሩ ንጉሡ መልሰው ለእንግሊዝ መንግሥት “እግዚአብሔር የሰጠንን ውሃማ ከመጠቀም የሚከለክለን የለም። ወንዙን ተዳር እዳር አንደፍንም አልን እንጂ” የሚል መልዕክት ላኩ። በኋላም አልጋ ላይ በነበሩበት ጊዜ እንግሊዝ፣ ጣሊያን እና ፈረንሳይ የሦስትዮሽ ውል በ1906 (እ.ኤ.አ.) በማድረግ ኢትዮጵያን እንደ ቅርጫ ሊቀራመቱ ሲያስቡ “የእናንተ ድጋፍ አያሻንም” ብለው ሦስቱንም አስጠነቀቁ።

ግርማዊ ቀዳማዊ አጼ ኃይለሥላሴ
ከአባይ አንጻር መጠነ ሰፊ እንቅስቃሴ የነበረው በቀዳማዊ አጼ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት ነበር። እንግሊዝ እና ጣሊያን ከፍ ያለ ወከባ በኢትዮጵያ ላይ ለማሳደር ደፋ ቀና ሲሉ በ1920ዎቹ (እ.ኤ.አ.) መጨረሻ አጼ ኃይለሥላሴ በእንግሊዝ አምባሳደራቸውን ሐኪም ወርቅነህን ወደ አሜሪካ ልከው በጣና ሐይቅ ላይ ግድብ እንዲሠራ ኩባንያ እንዲፈለግ በማድረግ ፈር ቀዳጅ ሥራ ሠርተዋል። ይህን ያደረጉበት ዐቢይ ምክንያት ለእንግሊዝ እና ለጣሊያን መልዕክት ለመላክ የኢትዮጵያን የመጠቀም መብትም ለማረጋገጥ ነበር። ከዚያ በማስቀጠል ጣሊያን ኢትዮጵያን በመውረሩ፣ እንግሊዝም በአሜሪካ ላይ ጫና በማድረሷ ንጉሡ እንዳሰቡት የጣና ሐይቅ ግድብ ግንባታ አልተከናወነም።

ነገር ግን ቀዳማዊ አጼ ኃይለሥላሴ በአባይ ተፋሰስ መጠነ ሰፊ የአቋም እና የጥናት እንዲሁም ተግባራዊ የውሃ መጠቀም እንቅስቃሴ አድርገዋል። ለዚህም ታሪክ ሲዘክራቸው ይኖራል። በእርሳቸው ዘመን የጢስ እሳት ኃይል ማመንጫ፣ የፊንጯኣ ባለ ፈርጀ ብዙ ግድብ ተገንብተዋል። ከ1956-1964 (እ.ኤ.አ.) አሜሪካኖቹን በመጋበዝ የአሜሪካ ጠፍ መሬት መልሶ ልማት (United States Bureau of Reclamation-USBR) በአባይ ሸለቆ ላይ ሰፊ ጥናት እንዲያደርግ አስደርገዋል። የዚህ ጥናት ውጤቶችም ለአሁን የልማት ሥራዎቻችን መሰረቶች ሆነው በርካታ ውጤት እየተመዘገበ ነው-ይህ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን ይጨምራል።

ሌላኛው ከፍ ያለ የአጼ ኃይለሥላሴ ሥራ በዲፕሎማሲው መልክ የነበረው ነው። ግብጽ እና ሱዳን ከጀርባ ሆነው ኢትዮጵያን እና ሌሎቹ የአባይ ምንጭ አገራትን አግልለው የ1959 “ስምምነትን” መደራደር ሲጀምሩ፣ ለዓለም ማኅበረሰብ ይህን ጉዳይ ይፋ በማድረግ የኢትዮጵያን አቋም በግልጽ አሳወቁ። “ኢትዮጵያ የአሁን እና የወደፊት ትውልዶችን ፍላጎት ለማሟላት እግዚአብሔር የሰጣትን ውሃ ትጠቀማለች። የንጉሠ-ነገሥት መንግሥቱም ይህን የማድረግ መብት ብቻ ሳይሆን ግዴታም አለበት” ሲሉ አወጁ።

በ1956 ኮሚኒይኬ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል ለዓለም ተሰራጨ። በ1957ም የዲፕሎማቲክ ማስታወሻ /Aide-memoire/ ለመላው ዓለም ተሰራጨ። የኢትዮጵያን አቋም ማሳወቅ ተቻለ። “ግብጽ እና ሱዳን በድብቅ የአባይን ውሃ ለመከፋፈል የሚያደርጉትን ድርድር ኢትዮጵያ እንደማትቀበል” እና “ኢትዮጵያ የአባይን ውሃ ለሕዝቧ ጥቅም እንደምታውል” አቋሟን በማያሻማ መልኩ ለዓለም አሳወቀች። በ1960 በታኅሳሱ ግርግር ወቅት እነ መንግሥቱ ነዋይ እና ገርማሜ ነዋይ በአጼ ኃይለሥላሴ ላይ መፈንቅለ-መንግሥት ሲሞክሩ፣ ግብጽ ማገዟ እና ኮማንዶዎች በአውሮፕላን መላኳስ ምክንያቱ ምን ይሆን? አባይ አይደለምን?

ዘመነ ደርግ-ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያም
ሁሉም ነገር ወደ ጦር ግንባር በሚል ፈሊጡ አገራችንን የጦርነት አውድማ ማድረጉ እና ሰው በላነቱ ሐቅ ቢሆንም፣ የመንግሥቱ ኃይለማርያም አስተዳደር በአገር ፍቅር እና የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም በማስጠበቅ የሚታማ አልነበረም። በአባይም ዙሪያ የሆነው ይሄው ነው። እንደ ደርግ የግብጽ ሴረኝነት እና ተንኮል፣ ለኢትዮጵያ ቋሚ ታሪካዊ ጠላት መሆኑን የተገነዘበ መንግሥት አልነበረም ብሎ በድፍርት መናገር ይቻላል።

እውቀት ላይ የተመሰረተ የውሃ ሀብት አጠቃቀም እንዲኖር የአርባ ምንጭ የውሃ ኢንስቲትዩት የተቋቋመው ይህን ታሳቢ በማድረግ ነበር። በተግባርም በርካታ የመስኖ ሥራዎች እና የውሃ ልማት ሥራዎች ታስበው የነበረ ቢሆንም፣ በእርስ በእርስ ጦርነቱ ምክንያት ብዙ ነገር ሳይሳካ ቀርቷል። አንዱ የዚህ ማሳያ የጣና-በለስ ፕሮጀክት ነበር። ፕሮጀክቱ በሙሉ አቅም ከተጀመረ በኋላ በሰሜን የአገሪቱ ክፍል የነበረው ጦርነት በመባባሱ፣ የፕሮጀክቱ ገንዘብ ወደ ጦርነት ማስፈጸሚያ እንዲዞር መሆኑ እጅግ የሚያስቆጭ ነው።

በዓለማቀፍ መድረክ የኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያም መንግሥት ከቀደመው የአጼ ኃይለሥላሴ መንግሥት የተለየ አልነበረም። ኢትዮጵያ በ1977 በማር ዴል ፕላታ-አርጄንቲና በተካሄደው የተባበሩት መንግሥታት የውሃ ጉባዔ ወቅት “ምንም ዓይነት የውሃ ስምምነት በሌለበት ሁኔታ አገራት በተናጠል የውሃ ሀብታቸውን ለማልማት እንደሚገደዱ” እና ከዚህ አንጻር ኢትዮጵያም ውሃ ሀብቶቿን እንደምታለማ በግልጽ ለዓለም ማኅበረሰብ አቋሟን ገልጻለች።

የወቅቱ ሶሻሊስት ኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ግንቦት 7 ቀን 1980 የኢትዮጵያን አቋም የሚያሳይ ሜሞራንደም ለዓለም አሰራጭቷል። በዚህ ሰነድም ግብጽ የአባይን ውሃ ከተፈጥሮ ፍሰቱ በማውጣት ወደ ሳይናይ በረሐ ለመጥለፍ ማቀዷን በጽኑ አውግዟል። ይህ የግብጽ ድርጊትም በማናቸውም መልኩ የኢትዮጵያን ፍትሐዊ በአባይ የመጠቀም መብት በፍጹም የሚያቅብ እንዳልሆነ አሳውቋል። በሚያዝያ 29 ቀን 1980ም በሌጎስ-ናይጄሪያ በተካሄደው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ልዩ ጉባዔ ላይ ኢትዮጵያ በአባይ ውሃ የመጠቀም መብቷን በግልጽ በማስረዳት የግብጽ ወገን የአባይን ውሃ ወደ ሳይናይ ለመጥለፍ መወሰኑን አውግዛለች።

ዘመነ ኢሕአዴግ-አቶ መለስ ዜናዊ
የኢሕአዴግ መንግሥት ወደ ሥልጣን ሲመጣ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲው የተንሸዋረረ ነበር ማለት ይቻላል። ከጎረቤቶቻችን ጋር “የኢትዮጵያ የቀደሙ መንግሥታት ክፉ ሆነው እንጂ ግብጽን ጨምሮ በሠላም እና በፍቅር እንኖራለን” በሚል ስሁት አነሳስ ተነስቶ፣ በአባይ ውሃ አጠቃቀም ላይ ታሪክ ይቅር የማይለው ስህተትን ፈጥሮ ነበር። በ1993 የወቅቱ የሽግግር መንግሥት ፕሬዝዳንት መለስ ዜናዊ ከሆስኒ ሙባረክ ጋር የተፈራረሙት ሰነድ እንዲያው የትብብር ማዕቀፍ መሆኑ በጀ እንጂ ኢትዮጵያን የግብጽ ቀንበር ስር የሚጥል ነበር። ይህ የገባቸው መለስ ዜናዊም በኋላ በጠቅላይ ሚኒስትርነት ዘመናቸው የቀደመ ስህተታቸውን የሚያስተሰርይ ሥራ በአባይ ላይ ሠርተዋል።

አንደኛው በዲፕሎማሲ መስክ የተገኘው ድል ነው። በዚህ ረገድ ሁሉም የአባይ ተፋሰስ አገራት በጋራ ጥቅም ለጋራ እንዲቆሙ ለማድረግ ብዙ ተጥሯል። ይሁን እንጂ ግብጽ አሻፈረኝ ብላ ወደ ኋላ ስትል እና የናይል ወንዝ የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት /Cooperative Framework Agreement-CFA/ ሲካሄድ የላይኛውን ተፋሰስ አገራት በከፋፍለህ ግዛ ልትበትን ስትራወጥ የመለስ ዜናዊ አመራር ሁሉንም የላይኛው ተፋሰስ አገራት በጋራ እንዲቆሙ እና የቅኝ ግዛትን ጠባሳ እንዲሽሩ አድርገዋል።

በመሆኑም፣ CFA በእርሳቸው ዘመን ለ13 ዓመታት ድርድር ተደርጎ በሜይ (ግንቦት) 14 ቀን 2010 ተፈርሟል። የመለስ ዜናዊ ትልቁ መልዕክት በዚህ ቀን ያደረጉት ሌላ አስገራሚ ሥራ ነበር። በተመሳሳይ ቀን እርሳቸው የጣና-በለስን ባለ ብዙ ጥቅም ግድብ መርቀው እየከፈቱ፣ ውሃ ሚኒስትራቸው አስፋው ዲንጋሞ ደግሞ ኢንቴቤ ላይ ስምምነቱን እየተፈራረሙ ነበር። ስርየት ማለት ይህ ነው። ከዚሁ ባሻገር በ1997 ኢትዮጵያ በአባይ ውሃ አጠቃቀም ላይ ያላትን አቋም በተመለከተ ለዓለም ማኅበረሰብ በተለይ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት እና የአፍሪካ አንድነት ድርጅት እንዲሁም ለዓለም ባንክ የኢትዮጵያን አቋም የሚገልጽ ደብዳቤ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትራቸው በኩል እንዲደርስ ተደርጓል።

ተግባር ላይ ከተሠሩ ሥራዎች ዋና ዋናዎቹ በ1990ዎቹ የአባይ መሪ ዕቅድ /master plan/ በሙሉ እንዲከለስ ማድረጋቸው ለቀጣይ ሥራዎች መሰረት የጣለ ነው። ከዚሁ ባሻገር በርካታ የግድብ ግንባታዎች በአባይ ላይ ተከናውነዋል። የጨርጨራ ግድብ በጣና ሐይቅ ላይ እና የጢስ አባይ ኃይል ማመንጫ ቁጥር ኹለት፣ የተከዜ ኃይል ማመንጫ ግድብ፣ ጣና-በለስ፣ ቆጋ መስኖ ልማት፣ ዛሪማ፣ የአንገር መስኖ ልማት፣ ከምንም በላይ ደግሞ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዋና ዋናዎቹ ናቸው።

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ እንዲገነባ ግልጽ እና የማያሻማ አቋም በመውሰድ ማስጀመራቸው የአባይን ተፋሰስ የውሃ ፖለቲካ ሙሉ በሙሉ የሚቀይር ነው። በዚህ ጊዜ ምንም እንኳን በጎ ምክንያት ቢኖራቸውም የሠሩት ትልቅ ስህተት ግን ለብሔራዊ ብረታ ብረት ኮርፖሬሽን/ሜቴክ የግድቡን የሃይድሮ እና ኤሌከትሮ መካኒካል ሥራ አሳልፈው መስጠታቸው ነው። ይህ ስህተት አሁን አገሪቱን ዋጋ እያስከፈለ ይገኛል።

ዘመነ ኢሕአዴግ- አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ
የአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ በውጣ ውረድ የተሞላ ነው ማለት ይቻላል። ከአባይ ጋር በተያያዘ ኹለት መሰረታዊ ጉዳዮች እጃቸው ላይ ነበሩ። አንደኛው የCFA ጉዳይ ሲሆን ኹለተኛው ደግሞ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ነው። ከCFA ጋር በተገናኘ አመርቂ ሥራ ሰርተዋል ብሎ መናገር ይቻላል። CFAን ኢትዮጵያ አጽድቀላች ሩዋንዳ እና ታንዛኒያም እንዲያጸድቁ የማግባባት ሥራ ሠርታለች። በኢንቴቤ ጁን 2017 በተካሄደው የናይል ተፋሰስ መሪዎች የመጀመሪያ ጉባዔም በመገኘት ከፕሬዝዳንት አል ሲሲ ጋር ፊት ለፊት ተፋጠው የግብጽን ሴራ አክሽፈዋል።

ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አንጻር የራሳቸው የሆኑ ክፍተቶችም ስኬቶችም ነበሯቸው። የሙዚቃ ተንታኙ ሰርጸ ፍሬስብሐት “የሙሴ በትር ሲሰጥህ፣ የአሮን በትር አድርገው” ብሎ አንዴ ያጫወተኝን አልረሳውም። አቶ ኃይለማርያም የሙሴ በትር ተሰጥቷቸው፣ የአሮንም አላደረጉትም፣ የሙሴንም እንዳለ ማስተላለፍ አልቻሉም። ለዚህ ዋናው ምክንያት ሜቴክ የግድቡን ኤሌክትሮ ሜካኒካል እና ሃይድሮ ሜካኒካል ሥራ እንዳይሆን እንዳይሆን አድርጎ ሲጫወትበት፣ ግድቡ እየዘገየ እንደሆነ እየታወቀ እና አቶ ጌታቸው ረዳ በቴሌቪዥን እንደነገረን “እየተነገራቸው” እና እያወቁት ምንም ማድረግ አለመቻላቸው ነበር።

ከዚሁ ባሻገር ፕሬዝዳንት መለስ ዜናዊ በ1993 የተሳሳቱትን ስህተት አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝም በ2014 በማላቦ ኢኳቶሪያል ጊኒ ላይ ደግመውታል። ስርየቱ በኋላ የመርሆዎች መግለጫ ስምምነት /Agreement on the Declaration of Principles-DoP/ መፈረሙ እና ግብጾቹ ደጋግመው ሲጠቅሱት “ስብሰባውንም ቢሆን ትታችሁ ነው” ብለው ቀጭን ትዕዛዝ መስጠታቸው ነበር። ይህ ግድብ ማለቅ የነበረበት በአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ጊዜ ነበር። ግን አልሆነም። እዚህ የደረስነውም በዚያ ምክንያት ነው።

የአደራ ቃል ለክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ዓሊ
የዐቢይ አሕመድ ዓሊ ወደ ሥልጣን መምጣት ወይም ይህ “ለውጥ” መከሰት አንዳንድ ግድቡን በንቃት ለሚከታተሉ ሰዎች “ይህ ለውጥ የመጣው ለግድቡ ነው” አስብሏቸዋል። የዐቢይ አሕመድ ቁርጥ ያለ እና ታሪክም ለወደፊት በበጎ የሚያነሳው እርምጃ እና ቁርጠኝነት ባይኖር ኖሮ፣ ግድቡን ከውድቀት እና ከብሔራዊ ውረደትነት ማዳን አይቻልም ነበር። ኢትዮጵያ ይህን ግድብ ለብሔራዊ ክብሯ እና ጥቅሟ መጠቀም የጀመረችው እና ለሕዝቡ ከምንም በላይ የምዕራባውያን ሴራ፣ የግብጽ ተንኮል፣ ድህነታችን ሳይበግረን በ“ይቻላል” መንፈስ “እኛው መሐንዲስ፣ እኛው የገንዘብ ምንጭ” ሆነን የምንሠራው “የህዳሴያችን ማማ” ብለን የጀመርነው ግድብ ቢሆንም፣ ሜቴክ ግን የህጻን አሻንጉሊት አድርጎት ነበር።

ዝርዝሩ ብዙ ነው። ነገ ከነገ ወዲያ ታሪክ የሚያወጣው ይሆናል። ከዚህ አንጻር ዞሮ ዞሮ ዐቢይ አሕመድ ይህን ግድብ ታድገውታል ማለት ይቻላል። ይህ ሐቅ ነው። ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደ ሥልጣን ከመጡ ገና ወደ ኹለት ዓመት እየተንደረደሩ ሲሆን፣ በግድቡ ዙሪያ የነበረው ፈተና በዋናነት የውስጥ የፕሮጀክት አስተዳደሩን ማስተካከል ነበር። አሁን ግን የውጭ ፈተናው እና ግፊቱ ከፍ እያለ እና እያየለ መጥቷል። ዐቢይ አህመድ ይህን መስቀለኛ መንገድ ይሻገሩት ይሆን?

ታላቁ ጥያቄ
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ከግብጽም ከሱዳንም መሪዎች ጋር በተደጋጋሚ በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዙሪያ መክረዋል። ያላቸውንም አቋም ተረድተዋል። የአገራችንን አቋም በተመለከተም ግልጽ ያለ አረዳድ እንዳላቸው በቴሌቪዥን መስኮት ለፓርላማ አባላት ለጥያቄዎች መልስ ሲሰጡ አስተውለናል። አሁን አገራችን ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አንጸር ወደ ቄራ እየተጎተተ እንደገባ በሬ ሆናለች። እ.ኤ.አ. ከኖቬምበር 6 ቀን 2019 ወዲህ በአሜሪካ “ታዛቢነት” ይሁን “ሸምጋነት” ወይም “አደራዳሪነት” እየተካሄደ ያለው ድርድር እጅግ አደገኛ እና አገሪቱን ወደማያስፈልግ የግብጽ ቀንበር እየከተተ እንደሆነ ምልክቶች ታይተዋል።

በተለያዩ የመገናኛ ብዙኀን አውታሮች የወጡ መረጃዎች እንደሚያሳዩት፣ ኢትዮጵያ በአሜሪካ እና በዓለም ባንክ ከፍተኛ ጫና እና ዛቻ እየደረሰባት ነው። ኢትዮጵያ እንደ ትናንቱ ሁሉ በዓለም ሸንጎ “ዐልቦ ዘመድ” ወይም “ብቻዋን የቆመች” ሆናለች። ይህ ሁኔታ አገረቱን ወደማትወጣበት አዘቅት እና ቁልቁለት እየከተታት እንደሆነ የውሃ ሚኒስቴሩ የሰጣቸውን ግራ የተጋቡ መግለጫዎች እንዲሁም በ Institute for Strategic Affairs ባቀረቡት ገለጻ መረዳት ይቻላል።

ለምሳሌ የግድቡን የውሃ አሞላል ሁኔታ ስንመለከት የድርቅ መለኪያ ሆኖ የወጣው ቁጥር አሁን 37 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ነው። ይህ ቁጥር ከኢትዮጵያ የቀደመ አቋም 31 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ሲንሸራተት ግብጽ እየጠየቀች ወዳለው 40 እየተጠጋ መሆኑ እጅግ አስደንጋጭ ነው። ይህ የግድቡን የሙሌት ጊዜ እንደሚያራዝመው ለማወቅ የሮኬት ሳይንቲስት መሆን አይጠይቅም። በአንዳንድ የስምምነት ሰነዱን አገኘን ባሉ ሚዲያዎች እንደተዘገበው፣ በረጅም ጊዜ ድርቅ በተለይ በግድቡ የረጅም ጊዜ ኦፕሬሽን የድርቅ መነሻ 39 ቢሊዮን ሆኗል።

ዋዜማ ሬዲዮ እንደዘገበው “ከህዳሴው ግድብ የሚለቀቀው ውሀ ከ39 ቢሊዮን ሜትር ኪዩብ በታች ከሆነ ኢትዮጵያ ከህዳሴው ግድብ ከባህር ጠለል 603 ሜትር በላይ ያለውን ውሀ ሙሉ ለሙሉ ለአራት ዓመታት ከፋፍላ እንድትለቅ ይጠበቃል።” ይህ ኢትዮጵያ ላይ ቀንበር የሚጥል እና ትውልድ ላይ የሚጫን ዕዳ የውሃ ክፍፍልም ይዘት ያለው ነው። ይሁን እንጂ የውሃ ሚኒስትሩ በጋዜጣዊ መግለጫቸው ወቅት “የሚደረሰው ስምምነት የውሃ ክፍፍል አይደለም” ሲሉ ተደምጠዋል። ይህ ፈጽሞ ከዝርዝሩ ጋር የማይገናኝ እና ሕዝቡን የሚያሳስት ንግግር ነው።

‹አሽራቅ አል አውሳት› የተባለ ሚዲያ “ኢትዮጵያ የአሜሪካን ጫና መቋቋም ስለማትችል ስምምነት ላይ እንደሚደረስ ግብጽ” እርግጠኛ መሆኗን ዘግቧል። በሌላ አነጋገር ኢትዮጵያ በጫና እና በዛቻ በእነ ትራምፕ ማስፈራሪያ ለግብጽ የሚጠቅም፣ የኢትዮጵያን ጥቅም አሳልፎ የሚሰጥ ስምምነት በግዳጅ እንድትፈርም ጫና እየደረሰባት ነው ማለት ነው። በዚህ አኳኋን ግብጽ ቀደም ብላ ጠይቃ እንደነበር የተጠቀሰው “እዚያው ጉባ ገብቼ ከኢትዮጵያ መሐንዲሶች ጋር ግድቡን ኦፕሬት ላድርገው፤ ላስተዳድረው” ብላ የጠየቀችውስ ላለመፈቀዱ ምን ዋስትና አለ? ምንም!

ይህ መቼም እጅግ ቅስም ሰባሪ ነው። ከዚህ ሲያልፍ እየወጡ ያሉ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት የውሃ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ (ዶ/ር) ይህን ስምምነት በሚቀጥለው ሳምንት ለመፈራረም ወደ ዋሽንግተን ዲሲ እንደሚያመሩ ነው። ታዲያ አሁን ጥያቄው ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ይህን ነገር ያስቆማሉ ወይ የሚለው ነው።

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በፓርላማ ተገኝተው ከሕዝብ እንደራሴዎች ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች መልስ ሲሰጡ ስለ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብም ተጠይቀው ነበር። በመልሳቸውም “በዚህ ጉዳይ ላይ ሁሉም የቀደሙ መሪዎች እሳቸውን ጨምሮ አንድ ዓይነት አቋም እንዳላቸው እና ከእሳቸው በኋላ የሚመጣውም እንዲሁ እንደሚቀጥል ተስፋቸው እንደሆነ” ገልጸዋል። ይህ ደስ የሚያሰኝ ነገር ነው። እንግዲህ “የኢትዮጵያ መሪዎች አንድ ዓይነት አቋም ነው ያላቸው” ማለት የኢትዮጵያን በአባይ ውሃ ላይ የመጠቀም መብት፣ ሉዓላዊነት፣ የአሁን እና የወደፊት ትውልዶች ፍላጎት እና አገራዊ ክብር መሰረት በማድረግ ማስጠበቅ ማለት ነው።

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብም በመግቢያዬ ላይ እንዳልሁት ዝም ብሎ ግድብ አይደለም። የዚህ ጥቅም ማሳረጊያ፣ ማረጋገጫ፣ ማስታወቂያ፣ ማጽኛ ማኅተም ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ የአደራ ቃል ኪዳን ነው! ይህን ቃል ኪዳን የመጠበቅ ግዴታ እና ኃላፊነት ደግሞ በዚህ ዘመን አራት ኪሎ በተገኙት በክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ትክሻ ላይ ወድቋል ማለት ነው።

የግብጽ ፍላጎት ግልጽ ነው። በዚህ ግድብ አስታኮ በጦርነት እና በውክልና ጦርነት፣ በሴራ እና በተንኮል ማሳካት ያልቻሉትን ኢትዮጵያን በግብጽ ቀንበር ስር የማድረግ እና የናይልን ወንዝ መቆጣጠር ቅዣት ወይም ህልም በስምምነት ማድረግ ነው። ይህ አሁን በአሜሪካ ሸምጋይነት እና አደራዳሪነት ወይም ታዛቢነት እየተከናወነ ያለው ነገር ይህን ማሳካት ነው። ከዚህ የተለየ ሌላ ትርጉም ሊሰጠው አይችልም። ለዚህ ማረጋገጫው በተለያየ መንገድ የወጡትን መግለጫዎች እና ከብዙኀን መገናኛ ያፈተለኩ መረጃዎች መመልከት ነው።

በጦርነት እና በውክልና ጦርነት ያልሰጠነውን እና ያልተንበረከክንበትን ጉዳይ እና ጥቅማችንን በወዶገብነት “በስምምነት” አሳልፈን ልንሰጠው አይገባም። እጃችንን “የስምምነት” ካቴና የከተትን እንደሆነ ትናንት ከአገራቸው ክብር እና ነጻነት የወደቁ ኢትዮጵያውያን አጥንት እንደሚወጋን አንጣራጠር። ትናንት አባቶቻችን በተጋድሎ ያጸኑልንን እና ለእኛ ያስረከቡትን ክብርና ነጻነት ሳንጠብቅ፣ ለመጪው ትውልድ ወይም ትውልዶች ሀፍረት እና አንገት መድፋት እንደምናስተላለፍ እና ታሪክም እንደሚፋረደን አንጠራጠር።

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ አሁን ትልቅ ጥያቄ ከፊትዎ ተደቅኗል። ይህም ወይ ከቀደሙት መሪዎች ጎራ መሰለፍ ነው። ካልሆነ ደግሞ አዲስ “አሻራ” ማኖር። ኳሱ ሙሉ በሙሉ በእርስዎ እጅ እንዳለ መገንዘብ ይቻላል። የውሃ ሚኒስትሩ ስለሽ በቀለ አካሄድ እና ገለጻዎች ጉዳዩን ከማለባበስ የዘለለ ትርጉም እንደሌለው እያስተዋልን ነው። በመሆኑም፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ከውርደት እና ውድቀት ምንጭ መሆን ያዳኑትን ይህን ግድብ የኢትዮጵያ ዓለማቀፍ ግንኙነት እና የድርድር ክሽፈት እንዳይሆን ቢታደጉት እንደ ጠቅላይ ሚኒስትርነታቸው ግዴታ፣ እንደ አንድ ኢትዮጵያዊ ግለሰብ ምንም እንኳን ከፍ ያለ ጫና በአገራችን ላይ እየደረሰ ቢሆንም፣ ያን ተቋቁመው ለአገራቸው ውለታ እንደዋሉ፣ ለልጆቻቸውም አኩሪ እና ደማቅ ታሪክ እንደሚጽፉ፣ ከመቃብር በላይ የሚኖረው ሥም ነውና ሥማቸውም ከፍ ከፍ እንደሚል አልጠራጠርም።

ይህን ለማድረግ ግን ጠንካራ ትክሻ እና ለሕዝቡ እውነታውን ማሳወቅን ይጠይቃል። ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በዚህ ዙሪያ ታሪክ እንደሚሠሩ እተማመናለሁ። ይህ ከፍ ከፍ ያደረጋት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም ነውና! ይህንም ለማድረግ ጊዜ ወሳኝ ነው። ውሳኔም ቁርጠኛ መሆንን ይጠይቃል። ይህ ካልሆነ ግን ታሪክ ልክ እንደ ሱዳኑ ጄኔራል ኢብራሂም አቦድ እርስዎንም በአባይ/ናይል ወንዝ ታሪክ በጥቁር መዝገቡ ከማስፈር ወደ ኋላ አይልም።

ቅጽ 2 ቁጥር 67 የካቲት 7 2012

Comments: 0

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

This site is protected by wp-copyrightpro.com